پرسش «سیم پریز ۱.۵ باشد یا ۲.۵؟» یکی از رایج‌ترین سؤال‌های پیش از خرید سیم ساختمان است. پاسخ کوتاه این است: در سیم‌کشی ساختمان‌های ایران، مدار پریز با سیم ۲.۵ میلیمتر مربع و کلید ۱۶ آمپر و مدار روشنایی با سیم ۱.۵ و کلید ۱۰ آمپر اجرا میشود. این انتخاب هم با جداول جریان مجاز IEC 60364-5-52 سازگار است و هم با عرف اجرایی مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان. در ادامه دلیل آن و استثناها را می‌بینید.
چرا پریز سیم ۲.۵ می‌خواهد
پریزهای برق خانگی برای ۱۶ آمپر ساخته می‌شوند و هر وسیله‌ای ممکن است به آن وصل شود: اتو، بخاری برقی، سشوار یا جاروبرقی که هرکدام ۱۵۰۰ تا ۲۲۰۰ وات مصرف دارند. اگر دو وسیله پرمصرف هم‌زمان روی یک مدار کار کنند، جریان به ۱۵ تا ۱۸ آمپر می‌رسد. سیم مدار باید بتواند این جریان را تا لحظه عمل کلید بدون داغ شدن تحمل کند، و کلید هم باید از جریان مجاز سیم بزرگتر نباشد.
سیم ۱.۵ داخل لوله حدود ۱۴.۵ تا ۱۷.۵ آمپر جریان مجاز دارد و کلید هماهنگ با آن ۱۰ آمپر است. پریز ۱۶ آمپری با کلید ۱۰ آمپر بارها قطع میکند و اگر کسی کلید را با ۱۶ یا ۲۰ آمپر عوض کند، سیم ۱.۵ دیگر حفاظت نمی‌شود. سیم ۲.۵ با حدود ۱۹.۵ تا ۲۴ آمپر برای کلید ۱۶ آمپر حاشیه کافی دارد.
جدول جریان مجاز سیم ۱.۵، ۲.۵ و ۴
اعداد زیر برای سیم مسی با عایق PVC، مدار تکفاز (دو هادی باردار)، دمای محیط ۳۰ درجه و بدون مدارهای مجاور، طبق جداول IEC 60364-5-52 است.
| سایز سیم | داخل لوله در دیوار عایقدار (A1) | داخل لوله در دیوار بنایی یا روی دیوار (B1) | کلید مینیاتوری متداول | کاربرد |
|---|---|---|---|---|
| 1.5 | 14.5 A | 17.5 A | 10 A | روشنایی |
| 2.5 | 19.5 A | 24 A | 16 A | پریزهای عمومی |
| 4 | 26 A | 32 A | ۲۰ تا ۲۵ A | آبگرمکن برقی، کولر بزرگ، اجاق |
| 6 | 34 A | 41 A | 32 A | اجاق القایی بزرگ، فیدرهای فرعی |
اگر چند مدار در یک لوله یا کنار هم عبور کنند یا مسیر از محل گرم بگذرد، این اعداد با ضرایب کاهش کمتر می‌شوند. مثلاً دو مدار در یک لوله ضریب حدود ۰.۸ دارند؛ سیم ۲.۵ در روش B1 از ۲۴ به حدود ۱۹ آمپر می‌رسد که هنوز برای کلید ۱۶ آمپر کافی است. جدول کامل و ضرایب را در جدول جریان مجاز سیم و کابل ببینید.
چرا روشنایی با سیم ۱.۵ کافی است
مصرف یک مدار روشنایی LED معمولاً چند صد وات است، یعنی کمتر از ۲ تا ۳ آمپر. سیم ۱.۵ با کلید ۱۰ آمپر حاشیه زیادی دارد. استفاده از ۲.۵ برای روشنایی ممنوع نیست، اما هزینه سیم و فضای داخل لوله و قوطی کلید را بالا می‌برد. یک استثنا مدار روشنایی بسیار طولانی، مثل محوطه یا پارکینگ بزرگ است که ممکن است بهخاطر افت ولتاژ سایز بزرگ‌تری بخواهد.
مدارهایی که حتی سیم ۲.۵ کم است
- آبگرمکن برقی مخزن‌دار: توان ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ وات و کارکرد طولانی. برای ۳۰۰۰ وات (حدود ۱۴ آمپر) مدار مستقل با سیم ۲.۵ و کلید ۱۶ آمپر حداقل است و برای آبگرمکن‌های فوری با توان بالاتر سیم ۴ یا ۶ لازم میشود. پلاک دستگاه را ببینید.
- اجاق برقی و القایی: توان کل می‌تواند از ۷ کیلووات بیشتر باشد؛ دفترچه نصب سایز سیم و کلید را مشخص میکند.
- کولر گازی: مدار اختصاصی با سیم ۲.۵ یا ۴ بسته به ظرفیت. جدول آن را در راهنمای کلید و سیم کولر گازی آورده‌ایم.
- کولر آبی و پکیج: مدار مستقل؛ جزئیات در راهنمای کابل کولر و پکیج.
هر مدار پریز چند پریز داشته باشد؟
کلید ۱۶ آمپر محدودیت جریان را تعیین میکند، نه تعداد پریز. با این حال، اگر پریزهای زیادی روی یک مدار باشند، احتمال روشن شدن هم‌زمان چند وسیله پرمصرف بیشتر و قطع کلید رایج‌تر میشود. روش اجرایی متداول این است:
- پریزهای آشپزخانه یک یا دو مدار جدا از پریزهای اتاق‌ها داشته باشند.
- پریز ماشین لباسشویی و ظرفشویی در صورت امکان مدار مستقل داشته باشد.
- هر اتاق یا دو اتاق مجاور یک مدار پریز داشته باشد، نه کل واحد روی یک کلید.
- تعداد مدارها و گروه‌بندی آن‌ها زیر کلید محافظ جان طبق نقشه تأیید‌شده باشد.
چیدمان پیشنهادی مدارهای یک آپارتمان و کلیدهای هرکدام را در طراحی حفاظت تابلو برق مسکونی و ابزار برنامه‌ریز تابلو ببینید.
سیم ارت و نول پریز
هر مدار پریز سه رشته دارد: فاز، نول و ارت. سیم نول و ارت هم‌سایز سیم فاز، یعنی ۲.۵، انتخاب می‌شوند. رنگ‌بندی استاندارد برای سیم ارت سبز و زرد و برای نول آبی است. نول دو مدار را هرگز با هم مشترک نکنید؛ این کار علاوه بر خطر، باعث قطع بی‌دلیل کلید محافظ جان میشود. حداقل سایز و رنگ‌ها را در راهنمای سیم ارت توضیح داده‌ایم.
سیم افشان یا مفتولی برای پریز؟
هر دو برای سیم‌کشی ثابت داخل لوله مجاز هستند و جریان مجاز یکسانی دارند. سیم افشان راحت‌تر از لوله‌های پرپیچ عبور میکند و در بازار ایران رایج‌تر است؛ سیم مفتولی زیر پیچ کلید و پریز محکم‌تر می‌نشیند. اگر از سیم افشان استفاده می‌کنید، سر سیم را بدون پیچاندن بیش از حد و ترجیحاً با سرسیم به ترمینال ببندید. مقایسه کامل را در تفاوت سیم افشان و مفتولی بخوانید.
مقایسه هزینه و مصرف سیم
| موضوع | سیم ۱.۵ | سیم ۲.۵ |
|---|---|---|
| وزن مس در هر متر (تقریبی) | حدود ۱۳ گرم | حدود ۲۲ گرم |
| کلید هماهنگ | 10 A | 16 A |
| کاربرد اصلی | روشنایی | پریز |
| عبور از لوله | راحت‌تر، رشته‌های بیشتر در یک لوله | فضای بیشتری می‌گیرد |
چون قیمت سیم تقریباً با وزن مس آن رابطه دارد، ۲.۵ حدود ۱.۶ برابر ۱.۵ مس دارد. صرفه‌جویی با گذاشتن ۱.۵ روی مدار پریز، در مقایسه با خطر آن، ارزش ندارد. عوامل دیگر قیمت را در عوامل مؤثر بر قیمت سیم و کابل شرح داده‌ایم.
اشتباه‌های رایج
- سیم ۱.۵ برای پریز با کلید ۱۶ یا ۲۰ آمپر.
- بزرگ کردن کلید یک مدار برای رفع قطع شدن، بدون تغییر سیم.
- وصل کردن پریز از مدار روشنایی.
- استفاده از رنگ دلخواه برای فاز، نول و ارت.
- خرید سیم بدون نشان استاندارد و مشخصات چاپ‌شده روی روکش؛ نشانه‌های سیم اصل را در تشخیص سیم و کابل اصل از تقلبی ببینید.
خرید سیم ساختمان
سیم افشان و مفتولی ۱.۵، ۲.۵، ۴ و ۶ از برندهای افشارنژاد خراسان، ارتباط الکتریک سمنان و نیرو کابل زاگرس در لمپاولت موجود است و قیمت روز هر کالا در صفحه آن درج شده است. برای برآورد متراژ هر سایز و رنگ از راهنمای محاسبه سیم‌کشی ساختمان کمک بگیرید و فهرست را از سفارش سریع بفرستید.
سؤالات متداول
سیم پریز ۱.۵ باشد یا ۲.۵؟
۲.۵ میلیمتر مربع با کلید ۱۶ آمپر. سیم ۱.۵ فقط با کلید ۱۰ آمپر هماهنگ است که برای پریز ۱۶ آمپری کم است و قطع مکرر یا خطر داغ شدن سیم ایجاد میکند.
سیم ۲.۵ چند آمپر تحمل میکند؟
سیم ۲.۵ مسی با عایق PVC در مدار تکفاز و دمای ۳۰ درجه، داخل لوله در دیوار بنایی حدود ۲۴ آمپر و داخل دیوار عایقدار حدود ۱۹.۵ آمپر جریان مجاز دارد. کلید متداول آن ۱۶ آمپر است.
برای روشنایی سیم ۱.۵ کافی است؟
بله. مدار روشنایی با سیم ۱.۵ و کلید ۱۰ آمپر اجرا میشود. مصرف روشنایی LED معمولاً کمتر از ۳ آمپر است؛ فقط مسیرهای بسیار طولانی ممکن است بهخاطر افت ولتاژ سایز بزرگتر بخواهند.
آبگرمکن برقی چه سیمی لازم دارد؟
مدار مستقل با سیم حداقل ۲.۵ و کلید ۱۶ آمپر برای آبگرمکن تا حدود ۳۰۰۰ وات. آبگرمکن‌های فوری و پرقدرت سیم ۴ یا ۶ و کلید بزرگتر لازم دارند؛ پلاک و دفترچه دستگاه ملاک است.
سیم ارت پریز چند باشد؟
هم‌سایز سیم فاز، یعنی ۲.۵ برای مدار پریز. رنگ استاندارد آن سبز و زرد است و باید به شینه ارت تابلو وصل شود.
