حفاظت تابلو برق یک واحد مسکونی سه لایه دارد: کلید اصلی که کل واحد را قطع می‌کند و با آمپر انشعاب و کابل تغذیه هماهنگ است، کلیدهای محافظ جان (۳۰ میلی‌آمپر) که گروهی از مدارها یا هر مدار را در برابر برق‌گرفتگی حفاظت می‌کنند و کلیدهای مینیاتوری که هر مدار را متناسب با سطح مقطع سیم آن در برابر اضافه‌بار و اتصال کوتاه حفاظت می‌کنند. رایج‌ترین ترکیب برای مدارها، کلید ۱۰ آمپر با سیم ۱.۵ برای روشنایی و کلید ۱۶ آمپر با سیم ۲.۵ برای پریزهاست. جزئیات و استثناها را در ادامه بخوانید و طرح تابلو خود را با ابزار برنامه‌ریز بسازید.
ابزار برنامه‌ریزی تابلو مسکونی
مدارهای واحد را وارد کنید تا کلید مینیاتوری و محافظ جان پیشنهادی برای هر مدار و فهرست اقلام تابلو را ببینید.
ساختار کلی تابلو واحد
- ورودی: کابل تغذیه از تابلو کنتور یا تابلو اصلی ساختمان.
- کلید اصلی: برای تابلو تک‌فاز ترجیحاً دو پل (قطع فاز و نول) و برای تابلو سه‌فاز چهار پل. جریان آن با آمپر انشعاب و کابل تغذیه هماهنگ می‌شود.
- کلیدهای محافظ جان: یک یا چند RCCB که هرکدام گروهی از مدارها را تغذیه می‌کند، یا RCBO برای مدارهای مستقل.
- کلیدهای مینیاتوری مدارها: یک کلید برای هر مدار.
- شینه‌های نول و ارت: شینه نول جدا برای هر RCCB و یک شینه ارت مشترک که به سیستم ارت ساختمان وصل است.
جدول پیشنهادی مدارها
فرض‌ها: سیم مسی با عایق PVC داخل لوله، دمای محیط حدود ۳۰ درجه، حداکثر دو تا سه مدار در هر لوله و طول مدار معمول یک آپارتمان. در مسیرهای طولانی یا لوله‌های پر، سیم را یک سایز بزرگ‌تر بگیرید.
| مدار | سیم (mm²) | کلید مینیاتوری | حفاظت جان | توضیح |
|---|---|---|---|---|
| روشنایی | 1.5 | ۱۰ A، منحنی B یا C | RCCB گروهی ۳۰ mA | روشنایی را بین حداقل دو مدار تقسیم کنید تا با قطع یکی، خانه کاملاً تاریک نشود. |
| پریزهای عمومی اتاق‌ها | 2.5 | ۱۶ A، منحنی C | ۳۰ mA (الزامی) | تعداد پریز هر مدار را منطقی نگه دارید. |
| پریزهای آشپزخانه | 2.5 | ۱۶ A، منحنی C | ۳۰ mA، ترجیحاً تیپ A | جدا از پریزهای اتاق‌ها؛ برای مصرف‌کننده‌های پرقدرت مدار جدا. |
| لباسشویی و ظرفشویی | 2.5 | ۱۶ A، منحنی C | ۳۰ mA تیپ A یا RCBO | هرکدام مدار مستقل. |
| یخچال | 2.5 | ۱۶ A، منحنی C | ۳۰ mA، ترجیحاً RCBO مستقل | تا با نشتی سایر مدارها قطع نشود. |
| کولر گازی یا اسپلیت | ۲.۵ یا ۴ | ۱۶ A با سیم ۲.۵؛ ۲۰ یا ۲۵ A با سیم ۴، منحنی C | 30 mA | بر اساس جریان پلاک و توصیه سازنده دستگاه. |
| کولر آبی | 2.5 | ۱۶ A، منحنی C | 30 mA | به‌خاطر آب و فضای باز، حفاظت جان ضروری است. |
| آبگرمکن برقی یا اجاق برقی | ۴ یا ۶ | ۲۰ تا ۳۲ A، منحنی C | 30 mA | بر اساس توان دستگاه؛ مدار اختصاصی. |
| پکیج | 2.5 | ۱۰ یا ۱۶ A، منحنی C | 30 mA | مدار مستقل؛ بهتر است با محافظ ولتاژ همراه شود. |
| حمام و سرویس‌ها | 2.5 | ۱۶ A، منحنی C | 30 mA | اتصال هم‌پتانسیل اضافی را طبق مقررات اجرا کنید. |
این جدول راهنمای اولیه است. مدارها، سطح مقطع و کلیدها باید با نقشه تأییدشده و الزامات مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان مطابقت داشته باشد.
گروه‌بندی مدارها زیر کلیدهای محافظ جان
سه روش رایج وجود دارد:
روش ۱: یک RCCB برای کل واحد
ارزان‌ترین روش است، اما هر نشتی کوچک کل واحد را خاموش می‌کند و نشتی طبیعی همه دستگاه‌ها روی یک کلید جمع می‌شود. برای واحدهای کوچک با مدارهای محدود قابل قبول است، ولی توصیه نمی‌شود.
روش ۲: دو یا سه RCCB
مدارها بین چند RCCB تقسیم می‌شوند. برای مثال RCCB اول برای روشنایی و پریزهای اتاق‌ها و RCCB دوم (تیپ A) برای آشپزخانه، لباسشویی و ظرفشویی. با این تقسیم، نشتی در آشپزخانه روشنایی را قطع نمی‌کند. این روش تعادل خوبی بین هزینه و کارایی دارد.
روش ۳: RCBO برای مدارهای حساس
یخچال، پکیج، مدارهای فضای باز و مدارهایی که قطع آن‌ها مشکل‌ساز است، با RCBO مستقل حفاظت می‌شوند و بقیه مدارها زیر یک یا دو RCCB قرار می‌گیرند. بهترین تداوم برق‌رسانی را دارد.
انتخاب کلید اصلی
- جریان کلید اصلی نباید از جریان مجاز کابل تغذیه بیشتر باشد.
- جریان کلید اصلی معمولاً با آمپر انشعاب هماهنگ می‌شود تا کلید واحد قبل از فیوز کنتور عمل کند یا با آن هماهنگ باشد.
- برای تک‌فاز، کلید دو پل انتخاب کنید تا هنگام تعمیرات نول هم قطع شود.
- در ساختمان‌هایی که بالادست کلید محافظ جان دارند، RCD تابلو واحد باید با آن هماهنگ باشد؛ کلید بالادست در صورت وجود باید تأخیری (S) و با حساسیت بیشتر، مثلاً ۳۰۰ میلی‌آمپر، باشد.
مثال: تابلو یک آپارتمان دو خوابه تک‌فاز
فرض کنید واحد شامل دو اتاق، پذیرایی، آشپزخانه، یک حمام، یک کولر گازی و پکیج است. یک طرح منطقی به این شکل است:
- کلید اصلی: مینیاتوری دو پل هماهنگ با انشعاب و کابل تغذیه
- RCCB شماره ۱ (دو پل، ۳۰ میلی‌آمپر): روشنایی ۱، روشنایی ۲، پریز اتاق‌ها، پریز پذیرایی
- RCCB شماره ۲ (دو پل، ۳۰ میلی‌آمپر، تیپ A): پریز آشپزخانه، لباسشویی، ظرفشویی، حمام
- RCBO مستقل: یخچال
- RCBO مستقل یا زیر RCCB شماره ۱: کولر گازی
- RCBO مستقل: پکیج
در این طرح ۹ کلید مینیاتوری (یک کلید اصلی دو پل و ۸ کلید تک پل)، ۳ کلید RCBO و ۲ کلید محافظ جان وجود دارد. اگر عرض هر کلید تک پل ۱ مدول و کلید اصلی، هر RCCB و هر RCBO حداکثر ۲ مدول باشد (عرض واقعی را از دیتاشیت کنترل کنید)، مجموع حدود ۲۰ مدول می‌شود و تابلویی با حداقل ۲۴ مدول، همراه با فضای رزرو، انتخاب مناسبی است. با نشتی در آشپزخانه، روشنایی و یخچال روشن می‌مانند و با قطع یک مدار روشنایی، مدار دیگر کار می‌کند.
چیدمان و فضای تابلو
- تعداد مدول‌های موردنیاز را بشمارید و حداقل ۲۰ درصد فضای خالی برای توسعه آینده در نظر بگیرید.
- هر کلید را با برچسب نام مدار علامت‌گذاری کنید.
- از شانه (Comb Busbar) هم‌برند کلیدها برای تغذیه ردیف کلیدها استفاده کنید؛ پل زدن با سیم‌های متعدد زیر یک ترمینال خطای رایج است.
- سیم‌ها را داخل تابلو مرتب و با رنگ‌بندی استاندارد بکشید: قهوه‌ای یا مشکی برای فاز، آبی برای نول و سبز‌زرد برای ارت.
- سیم‌های افشان را با سرسیم مناسب ببندید.
خرید تجهیزات تابلو
کلیدهای مینیاتوری تک پل و دو پل، کلیدهای محافظ جان Acti9 iID و RCBO سری iDPN N Vigi اشنایدر و سیم‌های NYA و NYAF همه در لمپاولت عرضه می‌شوند. فهرست اقلام خروجی ابزار برنامه‌ریز را می‌توانید برای استعلام با شماره ۰۲۱-۶۶۷۱۱۱۵۹ هماهنگ کنید.
کلید مینیاتوری (فیوز)۱۰۲ کالا در لمپاولتمشاهده و خرید
اشتباه‌های رایج در تابلو مسکونی
- شینه نول مشترک بین دو RCCB: باعث قطع‌های بی‌دلیل یا عدم عملکرد درست می‌شود. هر RCCB شینه نول خودش را دارد.
- کلید ۲۰ یا ۲۵ آمپر روی سیم ۲.۵ پریز: برای کم کردن قطع کلید، حفاظت کابل حذف می‌شود.
- همه روشنایی‌ها روی یک مدار: با یک خطا کل خانه تاریک می‌شود و یافتن خطا هم سخت‌تر است.
- نبودن حفاظت جان برای پریزها: یکی از مهم‌ترین الزامات ایمنی تأسیسات ساختمانی است.
- بی‌توجهی به سیستم ارت: کلید محافظ جان بدون سیستم ارت مطمئن، تنها بعد از تماس فرد با بدنه برق‌دار عمل می‌کند.
- سیم‌های متعدد زیر یک ترمینال: اتصال ناقص و داغ شدن ترمینال را در پی دارد.
چک‌لیست طراحی تابلو
- فهرست مدارها و مصرف‌کننده‌های پرقدرت را تهیه کنید.
- سیم و کلید هر مدار را از جدول انتخاب و با شرایط نصب کنترل کنید.
- مدارها را بین RCCBها یا RCBOها گروه‌بندی کنید.
- تیپ A را برای مدارهای دارای بار الکترونیکی در نظر بگیرید.
- کلید اصلی را با انشعاب و کابل تغذیه هماهنگ کنید.
- تعداد مدول و فضای رزرو را حساب کنید.
- پس از نصب، RCDها را با دکمه Test و دستگاه تست آزمایش کنید.
سؤالات متداول
برای تابلو برق یک آپارتمان چند کلید محافظ جان لازم است؟
حداقل یک کلید ۳۰ میلی‌آمپر برای مدارهای پریز لازم است، اما تقسیم مدارها بین دو کلید یا استفاده از RCBO برای مدارهای حساس، قطع بی‌مورد و تاریک شدن کل خانه را کاهش می‌دهد.
کلید روشنایی ۱۰ آمپر باشد یا ۱۶؟
با سیم ۱.۵، کلید ۱۰ آمپر انتخاب رایج و مطمئن است. کلید ۱۶ آمپر برای سیم ۱.۵ در بسیاری از شرایط نصب از جریان مجاز کابل بیشتر است.
آیا یخچال باید زیر کلید محافظ جان باشد؟
مدار پریز یخچال هم پریز است و حفاظت جان لازم دارد. برای جلوگیری از قطع شدن یخچال با نشتی سایر مدارها، RCBO مستقل برای آن پیشنهاد می‌شود.
کلید اصلی تابلو واحد تک پل باشد یا دو پل؟
دو پل بهتر است، چون فاز و نول را همزمان قطع می‌کند و هنگام تعمیرات ایمنی بیشتری دارد.
برای کولر گازی چه کلیدی بگذارم؟
جریان پلاک یا توصیه سازنده کولر را ببینید. معمولاً کلید ۱۶ تا ۲۵ آمپر منحنی C با سیم متناسب (۲.۵ یا ۴) و مدار مستقل استفاده می‌شود.
