محاسبه سیم کشی ساختمان یعنی برآورد متراژ هر سایز و هر رنگ سیم پیش از خرید، تا نه کار وسط اجرا متوقف شود و نه چند حلقه سیم اضافه در انبار بماند. روش دقیق این است که طول لوله هر مدار را در تعداد سیم داخل آن لوله ضرب کنید، مقدار لازم برای جعبه‌ها و تابلو و ضایعات را اضافه کنید و نتیجه را به تفکیک سطح مقطع و رنگ جمع بزنید. در ادامه این روش را مرحله به مرحله و با یک مثال عددی برای آپارتمان ۱۰۰ متری توضیح می‌دهیم.
مرحله ۱: تقسیم‌بندی مدارها
ابتدا از روی نقشه برق (یا نقشه معماری اگر نقشه برق ندارید) مدارها را مشخص کنید. در سیم‌کشی واحدهای مسکونی معمولاً مدارهای زیر وجود دارد:
| مدار | سطح مقطع رایج سیم | کلید رایج |
|---|---|---|
| روشنایی | 1.5 mm² | مینیاتوری ۱۰ آمپر |
| پریزهای عمومی | 2.5 mm² | مینیاتوری ۱۶ آمپر |
| پریزهای آشپزخانه و ماشین لباسشویی | 2.5 mm² | مینیاتوری ۱۶ آمپر، مدار جدا |
| کولر آبی یا گازی | ۲.۵ mm² (طبق جریان دستگاه) | مینیاتوری ۱۶ یا ۲۰ آمپر، مدار اختصاصی |
| آبگرمکن برقی، فر یا اجاق برقی | ۲.۵ تا ۴ mm² | طبق جریان دستگاه، مدار اختصاصی |
مدارهای پریز و مدارهای مرطوب باید پشت محافظ جان ۳۰ میلی‌آمپر قرار بگیرند. چیدمان کلیدهای تابلو را در راهنمای طراحی تابلو برق مسکونی و با ابزار برنامه‌ریز تابلو انجام دهید. اگر مدار خاصی جریان بالا یا طول زیاد دارد، سایز سیم آن را با ماشین‌حساب سطح مقطع کابل کنترل کنید.
مرحله ۲: اندازه‌گیری طول لوله هر مدار
طول لوله هر مدار از تابلو تا آخرین نقطه آن مدار، شامل همه انشعاب‌ها، اندازه‌گیری می‌شود. دو بخش دارد:
- طول افقی: مسیر لوله در سقف یا کف را روی نقشه با مقیاس اندازه بگیرید و حدود ۱۰ درصد برای پیچ‌ها و انحراف مسیر اضافه کنید.
- طول عمودی: برای هر قوطی کلید یا پریز، فاصله سقف (یا کف) تا قوطی را اضافه کنید. با ارتفاع سقف ۳ متر، قوطی کلید در ارتفاع حدود ۱.۱ متر و پریز حدود ۰.۳ تا ۰.۴ متر، هر انشعاب از سقف حدود ۱.۹ تا ۲.۷ متر لوله عمودی دارد.
اگر مسیرها از کف اجرا می‌شوند، عمودی‌ها را از کف تا قوطی حساب کنید. مسیر صعودی از تابلو تا سقف را هم فراموش نکنید.
مرحله ۳: تعداد سیم داخل هر لوله
متراژ سیم هر مسیر برابر است با طول لوله × تعداد سیم داخل لوله. تعداد سیم به نوع مدار بستگی دارد:
| مسیر | سیم‌های داخل لوله | تعداد |
|---|---|---|
| مدار پریز | فاز، نول، ارت | 3 |
| تغذیه چراغ از سقف | فاز برگشت از کلید، نول، ارت | 3 |
| سقف تا کلید تک‌پل | فاز رفت، فاز برگشت | 2 |
| سقف تا کلید دوپل | فاز رفت، دو فاز برگشت | 3 |
| کلید تبدیل (دو نقطه) | بین دو کلید دو سیم رابط | ۲ تا ۳ |
طبق IEC 60445 سیم ارت فقط سبز و زرد و نول آبی است. فاز رفت و فاز برگشت کلیدها هر دو فاز محسوب می‌شوند و باید با رنگ‌های فاز (قهوه‌ای، مشکی یا خاکستری) اجرا شوند؛ استفاده از دو رنگ متفاوت برای رفت و برگشت، عیب‌یابی بعدی را ساده میکند.
مرحله ۴: اضافه برای جعبه‌ها، تابلو و ضایعات
- در هر قوطی و جعبه تقسیم، حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر از هر سیم برای اتصال بیرون می‌ماند.
- در تابلو، بسته به ابعاد آن، حدود ۰.۵ تا ۱ متر برای هر سیم.
- برای ضایعات برش و خطای اندازه‌گیری، ۵ تا ۱۰ درصد.
در عمل برای یک واحد مسکونی معمولی، مجموع این موارد حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد متراژ پایه است.
مرحله ۵: جمع به تفکیک سایز و رنگ
سیم تک‌رشته را به تفکیک رنگ می‌خرید. پس خروجی محاسبه باید جدولی مثل «سیم ۲.۵ قهوه‌ای، ۲.۵ آبی، ۲.۵ سبز و زرد» باشد، نه فقط «سیم ۲.۵». بعد این اعداد را به حلقه یا متراژ تبدیل کنید. برخی سیم‌ها متری فروخته می‌شوند و برخی، مثل سیم ارت افشان، به‌صورت حلقه ۱۰۰ متری.
مثال: محاسبه سیم کشی آپارتمان ۱۰۰ متری
فرض‌ها: واحد تک‌فاز دو خوابه، سقف ۳ متر، مسیر لوله‌ها از سقف، ۳ مدار روشنایی، ۳ مدار پریز عمومی، یک مدار آشپزخانه و لباسشویی، یک مدار کولر و یک مدار آبگرمکن یا فر برقی. طول لوله‌ها از روی نقشه همین فرض‌ها محاسبه شده‌اند و برای ساختمان شما فرق خواهند داشت.
| مدار | سایز | طول لوله (m) | میانگین سیم در لوله | متراژ پایه (m) |
|---|---|---|---|---|
| روشنایی (۳ مدار) | 1.5 | 55 | 4 | 220 |
| پریز عمومی (۳ مدار) | 2.5 | 70 | 3 | 210 |
| آشپزخانه و لباسشویی | 2.5 | 30 | 3 | 90 |
| کولر | 2.5 | 18 | 3 | 54 |
| آبگرمکن یا فر | 4 | 12 | 3 | 36 |
عدد ۴ برای روشنایی، میانگین سه سیم مسیر سقفی (فاز، نول، ارت) و سیم برگشت کلیدها است. با ۱۵ درصد اضافه، لیست خرید به تفکیک رنگ این‌طور می‌شود:
| سیم | رنگ | متراژ تقریبی (m) |
|---|---|---|
| 1.5 mm² | قهوه‌ای (فاز رفت) | 64 |
| 1.5 mm² | مشکی (فاز برگشت) | 64 |
| 1.5 mm² | آبی (نول) | 64 |
| 1.5 mm² | سبز و زرد (ارت) | 64 |
| 2.5 mm² | قهوه‌ای، آبی و سبز و زرد | از هرکدام ۱۳۶ |
| 4 mm² | قهوه‌ای، آبی و سبز و زرد | از هرکدام ۱۴ |
جمع کل حدود ۲۵۶ متر سیم ۱.۵، ۴۰۸ متر سیم ۲.۵ و ۴۲ متر سیم ۴ است. در این مثال، برای سیم ۱.۵ از هر رنگ یک حلقه ۱۰۰ متری و برای سیم ۲.۵ از هر رنگ یک حلقه ۱۰۰ متری به‌همراه حدود ۳۶ متر اضافه کافی است.
فیدر کنتور تا تابلو واحد
کابل فیدر از کنتور تا تابلو واحد جداگانه محاسبه می‌شود. سایز آن از جریان کنتور و طول مسیر به دست می‌آید؛ برای واحدهای تک‌فاز معمولاً کابل سه‌رشته ۳×۶ یا ۳×۱۰ و برای فیدرهای سه‌فاز سایزهایی مثل ۴×۱۶ یا ۵×۱۶ به کار می‌رود. محاسبه دقیق را با ماشین‌حساب سطح مقطع و جدول جریان مجاز کابل انجام دهید.
کابل‌کشی جریان ضعیف
کابل تلفن، آیفون، شبکه و آنتن در این محاسبه نیامده‌اند و لوله جداگانه دارند. برای این بخش راهنمای کابل تلفن، آیفون و شبکه ساختمان و راهنمای کابل آنتن را ببینید.
افشان یا مفتولی؟
هر دو نوع برای سیم‌کشی داخل لوله استفاده می‌شوند. سیم افشان (NYAF) انعطاف بیشتری دارد و کشیدن آن داخل لوله‌های پرپیچ و بستن در ترمینال کلید مینیاتوری ساده‌تر است؛ سیم مفتولی (NYA) سخت‌تر است و در مسیرهای مستقیم راحت‌تر هل داده می‌شود. مقایسه کامل در راهنمای سیم افشان یا مفتولی آمده است.
اشتباه‌های رایج در محاسبه سیم کشی
- محاسبه بر اساس متراژ آپارتمان به‌جای طول لوله. دو واحد هم‌متراژ با چیدمان متفاوت، متراژ سیم بسیار متفاوتی دارند.
- فراموش کردن سیم ارت در مدارهای روشنایی، در حالی که چراغ‌های بدنه فلزی به ارت نیاز دارند.
- خرید یک رنگ برای همه سیم‌ها و استفاده از سبز و زرد به‌جای فاز وقتی سیم تمام شده است.
- کم گرفتن سایز سیم مدار کولر یا آبگرمکن بدون بررسی جریان دستگاه و طول مسیر.
- بیش از حد پر کردن لوله. تعداد سیم داخل هر لوله باید با قطر لوله متناسب باشد تا سیم آسیب نبیند و گرما دفع شود.
چک‌لیست پیش از خرید
- فهرست مدارها و سایز هرکدام
- طول لوله هر مدار شامل عمودی‌ها
- متراژ هر سایز به تفکیک رنگ با ۱۰ تا ۱۵ درصد اضافه
- کابل فیدر، سیم ارت تابلو و هادی همبندی
- برند و نوع سیم (افشان یا مفتولی)
قیمت روز سیم‌های افشارنژاد، سمنان، زاگرس و سایر برندها در لیست قیمت سیم و کابل درج شده است. برای خرید کامل سیم یک پروژه، جدول متراژ را از طریق سفارش سریع یا واتساپ ۰۹۱۹-۵۹۳-۲۸۹۹ بفرستید تا پیش‌فاکتور دریافت کنید.
سؤالات متداول
برای سیم کشی یک آپارتمان ۱۰۰ متری چند متر سیم لازم است؟
بسته به چیدمان و تعداد مدارها فرق میکند. در مثال این راهنما حدود ۲۵۶ متر سیم ۱.۵، ۴۰۸ متر سیم ۲.۵ و ۴۲ متر سیم ۴ به دست آمد. برای عدد دقیق، طول لوله هر مدار را در تعداد سیم آن ضرب کنید.
متراژ سیم کشی ساختمان چطور محاسبه می‌شود؟
طول لوله هر مدار (افقی و عمودی) را در تعداد سیم داخل آن ضرب کنید، ۱۰ تا ۱۵ درصد برای جعبه‌ها، تابلو و ضایعات اضافه کنید و نتیجه را به تفکیک سایز و رنگ جمع بزنید.
برای سیم کشی روشنایی و پریز چه سایز سیمی لازم است؟
معمولاً سیم ۱.۵ میلی‌متر مربع برای روشنایی با کلید ۱۰ آمپر و سیم ۲.۵ میلی‌متر مربع برای پریزها با کلید ۱۶ آمپر. مدارهای پرمصرف مثل آبگرمکن و فر ممکن است سیم ۴ لازم داشته باشند.
چند درصد سیم اضافه بخرم؟
برای جعبه‌ها، تابلو و ضایعات برش معمولاً ۱۰ تا ۱۵ درصد متراژ پایه کافی است.
آیا برای مدار روشنایی هم سیم ارت لازم است؟
بله. چراغ‌های با بدنه فلزی باید ارت شوند و سیم ارت ۱.۵ میلی‌متر مربع همراه فاز و نول در لوله روشنایی کشیده می‌شود.
