کلید مینیاتوری برای حفاظت سیم و کابل در برابر اضافه‌بار و اتصال کوتاه ساخته شده است. پس وقتی کلید قطع میکند یا در اصطلاح «فیوز می‌پرد»، در بیشتر موارد کلید کار خود را درست انجام داده است. پیدا کردن علت قطع شدن کلید مینیاتوری از جایگزین کردن آن با کلید بزرگ‌تر بسیار مهم‌تر است، چون کلید بزرگ‌تر فقط کابل را بی‌حفاظت می‌گذارد. در این راهنما علت‌های رایج و روش منظم عیب‌یابی را می‌بینید.
هشدار: باز کردن تابلو، پریز و قوطی تقسیم و آزمون عایقی باید توسط برق‌کار دارای صلاحیت و با قطع برق انجام شود.
اول مطمئن شوید کدام وسیله قطع کرده است
در تابلوی ساختمان چند وسیله ممکن است برق را قطع کنند و علت هرکدام متفاوت است:
- کلید مینیاتوری: اضافه‌بار یا اتصال کوتاه. موضوع همین راهنما.
- کلید محافظ جان (RCCB): نشت جریان به زمین. این کلید دکمه تست T دارد و علت‌های آن را در راهنمای قطع شدن کلید محافظ جان بررسی کرده‌ایم.
- محافظ ولتاژ: ولتاژ خارج از محدوده. با برگشتن ولتاژ و پس از تأخیر خودش وصل می‌شود.
- کلید RCBO: هر دو حالت. معمولاً نشانگر یا وضعیت دسته نوع خطا را نشان می‌دهد.
زمان قطع، علت را لو می‌دهد
| رفتار کلید | علت محتمل | توضیح |
|---|---|---|
| بلافاصله پس از وصل، حتی بدون روشن کردن وسیله‌ای | اتصال کوتاه در سیم‌کشی | تماس فاز با نول یا ارت در قوطی، پریز یا مسیر |
| فوراً با روشن کردن یک وسیله خاص | اتصال کوتاه در وسیله یا جریان هجومی آن | موتور، کمپرسور، ترانس، ردیف چراغ LED یا منبع تغذیه |
| پس از چند دقیقه تا یک ساعت کار | اضافه‌بار | مجموع بار مدار از جریان کلید بیشتر است |
| بیشتر در روزهای گرم یا بعد از کار طولانی | گرمای تابلو یا ترمینال شل | گرمای اضافه بی‌متال کلید را زودتر عمل می‌دهد |
| بدون الگو و با بار کم | ترمینال شل، کلید فرسوده یا ایراد اتصال | آثار حرارت روی بدنه یا سیم را بررسی کنید |
علت ۱: اضافه‌بار
طبق IEC 60898-1، کلید مینیاتوری تا ۱.۱۳ برابر جریان نامی قطع نمیکند و در ۱.۴۵ برابر حداکثر ظرف یک ساعت قطع میکند. پس کلید ۱۶ آمپر با بار ۱۹ آمپر ممکن است پس از ده‌ها دقیقه قطع کند. رایج‌ترین مثال، روشن بودن هم‌زمان بخاری برقی، اتو، کتری و ماشین لباسشویی روی یک مدار پریز است.
راه حل، تقسیم بار بین مدارها یا کشیدن مدار جدا برای وسایل پرمصرف است، نه بزرگ کردن کلید. اگر سیم مدار ۲.۵ میلی‌متر مربع است، کلید ۱۶ آمپر را با ۲۵ آمپر عوض نکنید. انتخاب سیم و کلید مدارهای پریز را در راهنمای سیم پریز ببینید.
علت ۲: اتصال کوتاه
در اتصال کوتاه جریان چند ده تا چند صد برابر جریان نامی می‌شود و بخش مغناطیسی کلید در چند میلی‌ثانیه قطع میکند. اگر کلید حتی پس از جدا کردن همه وسایل فوراً قطع میکند، ایراد در سیم‌کشی است: سیم له‌شده در قوطی، پیچ یا میخ داخل لوله، پریز سوخته یا نفوذ آب. در سیستم‌های TN، اتصال فاز به بدنه فلزی یا سیم ارت هم جریان زیادی می‌کشد و کلید مینیاتوری را قطع میکند.
پس از قطع در اتصال کوتاه، کلید را چند بار پشت سر هم وصل نکنید. هر بار قوس شدیدی در محل خطا و داخل کلید ایجاد می‌شود.
علت ۳: جریان هجومی و تیپ نامناسب
موتورها، کمپرسور کولر و یخچال، ترانسفورماتورها و درایورهای LED در لحظه روشن شدن جریانی چند برابر جریان کار می‌کشند. کلید تیپ B در ۳ تا ۵ برابر جریان نامی به‌صورت مغناطیسی قطع میکند، تیپ C در ۵ تا ۱۰ برابر و تیپ D در ۱۰ تا ۲۰ برابر. اگر کلید فقط در لحظه روشن شدن یک وسیله خاص قطع میکند و آن وسیله سالم است، ممکن است تیپ کلید برای آن بار مناسب نباشد. تفاوت تیپ‌ها را در راهنمای انتخاب کلید مینیاتوری ببینید و برای کولر گازی به راهنمای فیوز کولر گازی مراجعه کنید.
تعویض تیپ B با C، فقط وقتی مجاز است که حفاظت مدار در برابر اتصال کوتاه و شرط قطع خودکار تغذیه همچنان برقرار باشد. در مدارهای طولانی این موضوع باید با محاسبه کنترل شود.
علت ۴: ترمینال شل و گرمای تابلو
کلید مینیاتوری با گرما کار میکند و دمای مرجع کالیبراسیون آن در IEC 60898-1 برابر ۳۰ درجه سانتی‌گراد است. وقتی پیچ ترمینال شل باشد، محل اتصال داغ می‌شود و این گرما به بی‌متال کلید می‌رسد؛ کلید با جریان کمتر از نامی قطع میکند. ردیف کلیدهای پربار کنار هم در تابلوی بسته و بدون تهویه هم همین اثر را دارد.
- رنگ‌پریدگی، ذوب شدن بدنه یا بوی سوختگی کنار ترمینال نشانه اتصال معیوب است.
- پیچ‌ها را با گشتاور توصیه‌شده سازنده ببندید و برای سیم افشان از وایرشو استفاده کنید.
- کلیدی که حرارت دیده باید تعویض شود.
علت ۵: خرابی خود کلید
کلید مینیاتوری عمر مکانیکی و الکتریکی محدودی دارد و پس از چند اتصال کوتاه شدید ممکن است مشخصه آن تغییر کند. کلیدهای تقلبی یا بی‌کیفیت هم گاهی زودتر از استاندارد قطع می‌کنند یا اصلاً قطع نمی‌کنند. خرابی کلید را فقط پس از رد علت‌های دیگر و با اندازه‌گیری جریان بار در نظر بگیرید.
روش گام‌به‌گام عیب‌یابی
- همه وسایل مدار را از پریز بکشید یا خاموش کنید و کلید را وصل کنید.
- اگر فوراً قطع کرد، ایراد در سیم‌کشی است. مدار را با برق‌کار و آزمون عایقی بررسی کنید.
- اگر وصل ماند، وسایل را یکی‌یکی روشن کنید. وسیله‌ای که با آن کلید فوراً قطع می‌شود مشکوک به اتصال کوتاه یا جریان هجومی زیاد است.
- اگر قطع پس از مدتی رخ می‌دهد، جریان مدار را با آمپرمتر انبری در زمان کار عادی اندازه بگیرید و با جریان نامی کلید مقایسه کنید.
- ترمینال‌های کلید و تابلو را از نظر شل بودن و حرارت بررسی کنید.
- اگر جریان کمتر از نامی است و اتصال‌ها سالم‌اند، کلید را با یک کلید سالم با همان جریان و تیپ تعویض کنید.
کارهایی که نباید انجام داد
- جایگزینی کلید با جریان بزرگ‌تر از جریان مجاز کابل. جریان مجاز هر سیم را در جدول انتخاب سیم و کابل ببینید.
- نگه داشتن دسته کلید در حالت وصل یا بستن آن با چسب و بست.
- وصل کردن مکرر کلید پس از قطع فوری.
خرید کلید مینیاتوری
کلید مینیاتوری اشنایدر در سری‌های Acti9 و Easy9، تک پل تا چهار پل و تیپ‌های مختلف، در لمپاولت عرضه می‌شود و قیمت روز هر کالا در صفحه آن درج شده است. برای طراحی یا اصلاح تابلو از برنامه‌ریز تابلو استفاده کنید.
سؤالات متداول
چرا کلید مینیاتوری مدام قطع میکند؟
رایج‌ترین علت‌ها اضافه‌بار مدار، اتصال کوتاه در سیم‌کشی یا وسیله، جریان هجومی وسایل موتوری و LED، ترمینال شل و گرمای تابلو هستند. زمان قطع، یعنی فوری یا پس از چند دقیقه، کمک میکند علت را تشخیص دهید.
کلید مینیاتوری بلافاصله پس از وصل قطع میکند، علت چیست؟
اگر با همه وسایل جدا‌شده هم فوراً قطع کند، تقریباً همیشه اتصال کوتاه در سیم‌کشی است؛ مثل سیم له‌شده، پریز سوخته یا نفوذ آب. کلید را پشت سر هم وصل نکنید و مدار را با برق‌کار بررسی کنید.
آیا می‌توانم کلید ۱۶ آمپر را با ۲۰ یا ۲۵ آمپر عوض کنم؟
فقط اگر سیم مدار برای آن جریان مناسب باشد. در مدار با سیم ۲.۵ میلی‌متر مربع، بزرگ کردن کلید باعث می‌شود کابل در اضافه‌بار بیش از حد گرم شود. راه حل تقسیم بار یا کشیدن مدار جدا است.
کلید مینیاتوری ۱۶ آمپر در چه جریانی قطع میکند؟
طبق IEC 60898-1 تا ۱.۱۳ برابر، یعنی حدود ۱۸ آمپر، قطع نمیکند و در ۱.۴۵ برابر، یعنی حدود ۲۳ آمپر، حداکثر ظرف یک ساعت قطع میکند. در اتصال کوتاه، بسته به تیپ B، C یا D، فوراً قطع میکند.
کلید مینیاتوری داغ می‌شود و قطع میکند، چرا؟
معمولاً به‌خاطر شل بودن پیچ ترمینال یا بار نزدیک به جریان نامی در تابلوی گرم. گرمای محل اتصال به بی‌متال کلید می‌رسد و آن را زودتر قطع میکند. کلیدی که حرارت دیده باید تعویض شود.
