فیوز کولر گازی (کلید مینیاتوری مدار کولر) باید دو کار را هم‌زمان درست انجام دهد: در لحظه روشن شدن کمپرسور بی‌دلیل قطع نکند و در اضافه‌بار یا اتصال کوتاه، سیم مدار را پیش از داغ شدن حفاظت کند. عدد درست از سه چیز به دست می‌آید: جریان مصرف کولر که روی پلاک یا دفترچه نصب نوشته شده، سطح مقطع و روش نصب سیم، و توصیه سازنده کولر. در این راهنما این سه را کنار هم می‌گذاریم و یک جدول محافظه‌کارانه برای ظرفیت‌های رایج ارائه می‌کنیم.
چرا کولر گازی مدار اختصاصی می‌خواهد
کمپرسور کولرهای دور ثابت در لحظه استارت جریانی چند برابر جریان کار می‌کشد. اگر کولر روی مدار پریزهای عمومی باشد، جمع جریان کولر و وسایل دیگر به‌راحتی از ظرفیت سیم ۲.۵ و کلید ۱۶ آمپر بیشتر می‌شود و کلید مدام قطع می‌کند یا بدتر، پریز و اتصال‌ها داغ می‌شوند. به همین دلیل دفترچه نصب تقریباً همه سازندگان، و عرف اجرایی مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان، یک مدار مستقل از تابلو تا محل کولر را توصیه می‌کند.
کولرهای اینورتری جریان راه‌اندازی بسیار کمتری دارند، اما مصرف آن‌ها در حالت حداکثر بار (مثلاً روزهای بسیار گرم) از کولر دور ثابت هم‌ظرفیت کمتر نیست. پس قاعده مدار اختصاصی برای آن‌ها هم برقرار است.
جریان کولر را از کجا بخوانیم
روی پلاک واحد بیرونی یا داخلی و در دفترچه نصب معمولاً این اعداد آمده است:
- Rated Current یا جریان نامی: جریان در شرایط استاندارد سرمایش.
- Max Current یا حداکثر جریان: جریان در بدترین شرایط کاری؛ مبنای انتخاب کلید همین عدد است.
- Breaker / Fuse: بسیاری از سازندگان آمپر کلید یا فیوز را مستقیم می‌نویسند. اگر این عدد وجود دارد، همان را ملاک بگیرید.
- Power Cable: سطح مقطع پیشنهادی کابل تغذیه.
اگر فقط توان ورودی (وات) را دارید، جریان تک‌فاز تقریباً برابر است با توان تقسیم بر (۲۲۰ × ضریب توان). با ضریب توان محافظه‌کارانه ۰.۸۵، کولری با توان ورودی ۲۴۰۰ وات حدود ۱۳ آمپر جریان می‌کشد.
جدول فیوز و سیم کولر گازی بر اساس ظرفیت
جدول زیر برای کولرهای اسپلیت تک‌فاز ۲۲۰ ولت، کلید مینیاتوری طبق IEC 60898 و سیم مسی با عایق PVC تهیه شده است. جریان‌ها محدوده تقریبی بازار هستند و مدل‌های تروپیکال (T3) معمولاً در سمت بالای محدوده قرار می‌گیرند. همیشه پلاک دستگاه بر این جدول مقدم است.
| ظرفیت کولر (BTU/h) | حداکثر جریان تقریبی | کلید مینیاتوری پیشنهادی | سیم مسی تک‌فاز (فاز، نول، ارت) |
|---|---|---|---|
| 9000 | ۵ تا ۷ آمپر | ۱۶ آمپر، تیپ C | ۳ رشته ۲.۵ |
| 12000 | ۶ تا ۹ آمپر | ۱۶ آمپر، تیپ C | ۳ رشته ۲.۵ |
| 18000 | ۹ تا ۱۳ آمپر | ۱۶ یا ۲۰ آمپر، تیپ C | ۳ رشته ۲.۵ (برای ۲۰ آمپر طبق جدول زیر کنترل شود) |
| 24000 | ۱۲ تا ۱۷ آمپر | ۲۰ یا ۲۵ آمپر، تیپ C | ۳ رشته ۴ |
| 30000 | ۱۵ تا ۲۱ آمپر | ۲۵ یا ۳۲ آمپر، تیپ C | ۳ رشته ۴ یا ۶ |
کولرهای ۳۶۰۰۰ و بالاتر اغلب سه‌فاز هستند و کلید سه‌پل و کابل پنج‌رشته (سه فاز، نول، ارت) می‌خواهند. در این حالت جریان هر فاز را از پلاک بخوانید و همان منطق را به کار ببرید.
سیم ۲.۵ برای کلید ۲۰ آمپر کافی است؟
بستگی به روش نصب دارد. طبق جداول IEC 60364-5-52، جریان مجاز سیم ۲.۵ مسی با عایق PVC برای مدار تک‌فاز در دمای ۳۰ درجه تقریباً به این صورت است:
| روش نصب | سیم ۲.۵ | سیم ۴ | سیم ۶ |
|---|---|---|---|
| داخل لوله در دیوار عایق‌دار (A1) | 19.5 A | 26 A | 34 A |
| سیم تک‌رشته داخل لوله روی یا داخل دیوار بنایی (B1) | 24 A | 32 A | 41 A |
| کابل با بست روی دیوار (C) | 27 A | 36 A | 46 A |
قاعده هماهنگی IEC 60364-4-43 این است که جریان نامی کلید از جریان مجاز سیم (پس از اعمال ضرایب دما و تعداد مدار) بیشتر نباشد. سیم ۲.۵ داخل لوله در دیوار بنایی با ۲۴ آمپر برای کلید ۲۰ آمپر کافی است، اما اگر لوله از پشت‌بام گرم یا کنار چند مدار دیگر عبور کند، این حاشیه از بین می‌رود. در این شرایط سیم ۴ انتخاب امنتری است. جدول کامل‌تر را در جدول جریان مجاز سیم و کابل ببینید یا با ماشین‌حساب سطح مقطع کابل طول مسیر را هم وارد کنید.
چرا تیپ C و نه تیپ B
کلید تیپ B در ۳ تا ۵ برابر جریان نامی به‌صورت آنی قطع می‌کند و تیپ C در ۵ تا ۱۰ برابر. جریان استارت کمپرسور دور ثابت در کسری از ثانیه می‌تواند به همین محدوده برسد؛ بنابراین کلید تیپ B گاهی در لحظه روشن شدن کولر قطع می‌کند. تیپ C استاندارد مدارهای کولر و موتورهای کوچک است. منطق کامل منحنی‌ها را در راهنمای انتخاب کلید مینیاتوری توضیح داده‌ایم.
کلید تک‌پل یا دو‌پل؟
کلید تک‌پل فقط فاز را قطع می‌کند و برای حفاظت اضافه‌جریان کافی است. کلید دو‌پل (1P+N یا 2P) فاز و نول را هم‌زمان قطع می‌کند و هنگام سرویس واحد بیرونی، به‌ویژه وقتی جای فاز و نول در ساختمان قدیمی مطمئن نیست، ایمنی بیشتری می‌دهد. بسیاری از نصابان برای مدار کولر کلید دو‌پل را ترجیح می‌دهند. اگر واحد بیرونی روی پشت‌بام است، یک کلید جداکننده نزدیک دستگاه هم سرویس را امن‌تر می‌کند.
محافظ جان و محافظ ولتاژ
واحد بیرونی کولر در فضای باز و در معرض باران است، بنابراین قرار دادن مدار کولر زیر کلید محافظ جان (RCCB) ۳۰ میلی‌آمپر حفاظت در برابر برق‌گرفتگی را بالا می‌برد. برای کولرهای اینورتری، نوع A مناسب‌تر از نوع AC است؛ جزئیات را در راهنمای انتخاب کلید محافظ جان بخوانید.
کلید مینیاتوری در برابر افت یا افزایش ولتاژ و قطع و وصل سریع برق کاری نمی‌کند. کمپرسور کولر دور ثابت اگر چند ثانیه پس از قطع دوباره روشن شود، زیر فشار گاز استارت می‌خورد و ممکن است آسیب ببیند. محافظ ولتاژ کولر گازی با تأخیر وصل این مشکل را برطرف می‌کند. شیوه انتخاب آن را در راهنمای انتخاب محافظ ولتاژ شرح داده‌ایم.
مثال: کولر ۲۴۰۰۰ با واحد بیرونی روی پشت‌بام
فرض کنید پلاک کولر حداکثر جریان ۱۵ آمپر و فیوز پیشنهادی ۲۵ آمپر را نشان می‌دهد و مسیر سیم از تابلو تا پشت‌بام ۲۵ متر است.
- کلید: ۲۵ آمپر تیپ C، ترجیحاً دو‌پل.
- سیم: سیم ۴ داخل لوله در دیوار بنایی حدود ۳۲ آمپر جریان مجاز دارد. با ضریب دمای ۴۰ درجه (حدود ۰.۸۷) به حدود ۲۸ آمپر می‌رسد که هنوز از ۲۵ آمپر بیشتر است. سیم ۲.۵ در این شرایط مجاز نیست.
- افت ولتاژ: برای مدار تک‌فاز تقریباً ΔU = ۲ × L × I × ۰.۰۲۲۵ ÷ S است. با ۲۵ متر، ۱۵ آمپر و سیم ۴، افت ولتاژ حدود ۴.۲ ولت یا ۱.۹ درصد است که قابل قبول است.
- ارت: سیم ارت هم‌سایز سیم فاز. رنگ‌بندی و حداقل سایز ارت را در راهنمای سیم ارت ببینید.
سیم افشان یا کابل؟
داخل لوله، سیم افشان تک‌رشته (NYAF) رایج‌ترین انتخاب است. برای بخش بیرونی مسیر، روی پشت‌بام یا داخل داکت، کابل افشان NYMHY سه‌رشته که روکش دوم دارد در برابر آفتاب و آسیب مکانیکی مقاوم‌تر است. تفاوت این دو را در تفاوت کابل NYY، NYM و NYMHY توضیح داده‌ایم. کابل ارتباطی بین واحد داخلی و بیرونی معمولاً همراه کولر یا طبق دفترچه آن انتخاب می‌شود و با کابل تغذیه یکی نیست.
اشتباه‌های رایج
- بزرگ کردن کلید (مثلاً از ۲۰ به ۳۲ آمپر) برای رفع قطع شدن، بدون عوض کردن سیم. این کار حفاظت سیم را از بین می‌برد.
- استفاده از کلید تیپ B برای کولر دور ثابت.
- وصل کردن کولر با سیم رابط و چندراهی به پریز معمولی.
- جا انداختن سیم ارت یا اتصال آن به لوله آب.
- بستن سیم افشان زیر پیچ کلید بدون سرسیم مناسب.
خرید کلید و سیم مدار کولر
کلید مینیاتوری اشنایدر در سری‌های Easy9 و Acti9 و سیم و کابل افشارنژاد خراسان، ارتباط الکتریک سمنان و نیرو کابل زاگرس در لمپاولت موجود است. قیمت روز هر کالا در همین صفحه‌ها درج شده است؛ برای مقایسه برندهای سیم به لیست قیمت سیم و کابل بروید. فهرست اقلام را می‌توانید از سفارش سریع بفرستید. این راهنما جای طراحی و نصب توسط برق‌کار دارای صلاحیت را نمی‌گیرد.
سؤالات متداول
فیوز کولر گازی ۲۴۰۰۰ چند آمپر باشد؟
معمولاً ۲۰ یا ۲۵ آمپر تیپ C، بسته به حداکثر جریانی که روی پلاک یا دفترچه نصب کولر آمده است. اگر سازنده آمپر فیوز را نوشته، همان ملاک است و سیم مدار باید حداقل ۴ میلی‌متر مربع باشد.
برای کولر گازی ۱۸۰۰۰ سیم ۲.۵ کافی است؟
اگر کلید ۱۶ آمپر باشد و سیم داخل لوله در دیوار بنایی کشیده شود، سیم ۲.۵ کافی است. برای کلید ۲۰ آمپر، مسیر گرم یا لولهای که چند مدار در آن است، سیم ۴ انتخاب امنتری است.
برای کولر گازی کلید تیپ B بگذارم یا C؟
تیپ C. کلید تیپ B در ۳ تا ۵ برابر جریان نامی قطع می‌کند و ممکن است با جریان استارت کمپرسور بی‌دلیل قطع کند. تیپ C در ۵ تا ۱۰ برابر قطع می‌کند و برای کمپرسور مناسب است.
کولر گازی اینورتری هم کلید و سیم جدا می‌خواهد؟
بله. جریان راه‌اندازی کولر اینورتری کمتر است، اما مصرف آن در حداکثر بار با کولر دور ثابت هم‌ظرفیت تفاوت زیادی ندارد. مدار اختصاصی و سیم متناسب با کلید برای آن هم لازم است.
چرا فیوز کولر گازی موقع روشن شدن قطع می‌کند؟
علت‌های رایج: کلید تیپ B، کلید کوچک‌تر از جریان دستگاه، اتصال شل، ولتاژ پایین یا خرابی خازن و کمپرسور. بزرگ کردن کلید بدون بررسی سیم راه‌حل نیست؛ ابتدا جریان واقعی را با آمپرمتر انبری اندازه بگیرید.
