کابل‌کشی زیرزمینی وقتی درست اجرا شود، سال‌ها بدون دردسر کار می‌کند؛ ولی اگر عمق کانال کابل کم باشد، بستر ماسه نداشته باشد یا علامت‌گذاری نشود، یک بیل یا یک ریشه درخت کافی است تا مسیر قطع شود. این راهنما عمق مناسب دفن کابل فشار ضعیف، لایه‌های کانال، فاصله کابل‌ها از هم و از تأسیسات دیگر و انتخاب نوع کابل را توضیح می‌دهد. عددهای این مطلب «مقادیر رایج اجرایی» هستند؛ اگر نقشه، مشخصات فنی پروژه یا دستورالعمل شرکت توزیع برق عدد دیگری تعیین کرده باشد، همان مقدم است.
عمق استاندارد کابل زمینی چقدر است؟
استاندارد IEC 60364-5-52 عدد ثابتی برای همه شرایط تعیین نمی‌کند؛ بلکه می‌گوید کابل دفن‌شده باید در عمقی باشد که در برابر آسیب مکانیکی محافظت شود و با پوشش یا نوار هشدار علامت‌گذاری شود. همین استاندارد جدول‌های جریان مجاز روش D (کابل در خاک) را بر مبنای عمق ۰.۷ متر و مقاومت حرارتی خاک ۲.۵ کلوین‌متر بر وات ارائه کرده است. در عمل، عمق حدود ۷۰ سانتی‌متر نقطه شروع منطقی برای کابل فشار ضعیف است.
| محل عبور کابل | عمق رایج تا روی کابل | توصیه اجرایی |
|---|---|---|
| باغچه و فضای سبز | حدود ۶۰ تا ۷۰ سانتی‌متر | بستر ماسه، آجر یا دال محافظ، نوار هشدار؛ دور از ریشه درختان |
| حیاط و پیاده‌رو | حدود ۷۰ تا ۸۰ سانتی‌متر | بستر ماسه و پوشش محافظ؛ در محل کف‌سازی بعدی، لوله رزرو بگذارید |
| زیر مسیر عبور خودرو | حدود ۱ متر یا بیشتر | کابل داخل لوله یا داکت مقاوم؛ لوله‌گذاری یکسره تا دو طرف مسیر |
| کنار یا داخل محوطه کارخانه | طبق نقشه پروژه | معمولاً داکت یا ترانشه بتنی با درپوش؛ ثبت مسیر در نقشه As-Built |
عمق بیشتر محافظت مکانیکی را بالا می‌برد، اما دفع گرمای کابل را کمی کم می‌کند؛ برای همین بی‌دلیل کابل فشار ضعیف را خیلی عمیق دفن نکنید و اگر مسیر خاصی عمق زیادی لازم دارد، سایز کابل را با حاشیه انتخاب کنید.
لایه‌های کانال کابل از پایین به بالا
یک کانال کابل استاندارد چند لایه دارد که هرکدام وظیفه‌ای دارد:
| لایه | ضخامت یا موقعیت رایج | وظیفه |
|---|---|---|
| کف کانال صاف‌شده | عمق نهایی کانال | حذف سنگ و نخاله که به کابل فشار می‌آورد |
| بستر ماسه نرم | حدود ۱۰ سانتی‌متر | بستر یکنواخت و انتقال بهتر گرما |
| کابل | روی بستر، بدون کشیدگی | با کمی موج‌دار خواباندن برای جبران نشست خاک |
| پوشش ماسه | حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر روی کابل | محافظت روکش و پر کردن اطراف کابل |
| آجر، دال بتنی یا صفحه محافظ | روی ماسه | سپر در برابر بیل و کلنگ |
| خاک برگشتی کوبیده | تا حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر زیر سطح | بدون سنگ درشت، لایه‌لایه کوبیده شود |
| نوار هشدار | معمولاً حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر بالاتر از کابل | هشدار به حفار پیش از رسیدن به کابل |
جنس ماسه مهم است: ماسه بادی یا خاک سرند‌شده بدون سنگ تیز مناسب است. نخاله ساختمانی و شن درشت با لبه تیز در طول زمان روکش کابل را سوراخ می‌کند و رطوبت به هادی می‌رسد.
عرض کانال و فاصله کابل‌ها از هم
عرض کانال به تعداد کابل‌ها بستگی دارد. برای یک یا دو کابل فشار ضعیف، عرض حدود ۴۰ سانتی‌متر معمولاً برای کار راحت کافی است. هرچه کابل‌ها به هم نزدیک‌تر باشند، گرمای هم را بیشتر تحمل می‌کنند و جریان مجازشان کمتر می‌شود؛ IEC 60364-5-52 برای کابل‌های گروهی در خاک ضریب کاهش تعریف کرده است.
فاصله از تأسیسات دیگر
- کابل برق و کابل مخابرات یا شبکه: هم‌مسیر کردن آن‌ها بدون فاصله، تداخل و خطر ایمنی دارد. در عمل حدود ۳۰ سانتی‌متر فاصله یا جداکننده مناسب در نظر گرفته می‌شود. انواع کابل جریان ضعیف را در راهنمای کابل تلفن، آیفون و شبکه ببینید.
- لوله آب، فاضلاب و گاز: کابل را روی یا زیر لوله گاز نخوابانید. در محل تقاطع، کابل را داخل لوله محافظ ببرید و فاصله عمودی بگذارید. ضوابط شرکت گاز برای حریم لوله گاز الزامی است.
- منابع گرما: از کنار لوله آب گرم یا موتورخانه با فاصله عبور کنید؛ گرما جریان مجاز کابل را پایین می‌آورد.
کدام کابل را می‌توان زیر خاک دفن کرد؟
برای دفن در خاک، کابل باید روکش مقاوم در برابر رطوبت و آسیب مکانیکی داشته باشد. در بازار ایران، انتخاب استاندارد برای فشار ضعیف کابل زمینی NYY با ولتاژ نامی ۰.۶/۱ کیلوولت است. کابل افشان NYMHY و سیم‌های تک‌عایق NYA و NYAF برای دفن مستقیم ساخته نشده‌اند. تفاوت این کابل‌ها را در تفاوت کابل NYY، NYM و NYMHY توضیح داده‌ایم.
| نوع کابل | دفن مستقیم در خاک | داخل لوله در خاک |
|---|---|---|
| کابل زمینی NYY | مناسب | مناسب |
| کابل افشان NYMHY | نامناسب | توصیه نمی‌شود؛ لوله در خاک معمولاً رطوبت دارد |
| سیم NYA و NYAF | ممنوع | نامناسب |
دفن مستقیم یا داخل لوله؟
هر دو روش رایج است و انتخاب به شرایط مسیر بستگی دارد:
- دفن مستقیم روی بستر ماسه: گرمای کابل بهتر به خاک منتقل می‌شود و جریان مجاز بیشتر است. تعویض کابل نیاز به حفاری دوباره دارد.
- داخل لوله یا داکت (روش D1): امکان تعویض یا افزودن کابل بدون حفاری، محافظت بهتر زیر مسیر خودرو. جریان مجاز کمی کمتر است. قطر لوله را طوری انتخاب کنید که کابل بدون فشار عبور کند و دو سر لوله را پس از کابل‌کشی آب‌بندی کنید.
برای اثر روش نصب روی جریان مجاز، جدول‌های راهنمای کابل ۴ در ۶ و کابل ۴ در ۱۶ را ببینید که هر دو ستون داکت در خاک را دارند.
مثال: کابل‌کشی حیاط تا موتورخانه
فرض کنید باید کابل سه‌فاز یک موتورخانه را از تابلو ساختمان، ۴۰ متر در حیاط و ۶ متر زیر مسیر ورودی پارکینگ عبور دهید:
- در بخش حیاط، کانالی به عمق حدود ۸۰ سانتی‌متر و عرض حدود ۴۰ سانتی‌متر حفر می‌شود؛ ۱۰ سانتی‌متر ماسه، کابل NYY، ۱۵ سانتی‌متر ماسه، ردیف آجر و سپس خاک کوبیده و نوار هشدار.
- زیر ورودی پارکینگ، کابل داخل لوله مقاوم با عمق حدود ۱ متر عبور می‌کند و لوله تا چند ده سانتی‌متر بعد از لبه مسیر در هر طرف ادامه پیدا می‌کند.
- در ورود به ساختمان، کابل از لوله عبوری با شیب به بیرون رد می‌شود تا آب به داخل نرسد.
- سایز کابل با جریان بار، ضرایب کاهش و افت ولتاژ مسیر ۴۶ متری انتخاب می‌شود؛ برای این کار از ماشین‌حساب سطح مقطع کابل استفاده کنید.
نکات اجرایی که معمولاً فراموش می‌شود
- شعاع خمش کابل را رعایت کنید؛ در کابل‌های بزرگ و مفتولی، خم تند به عایق آسیب می‌زند.
- کابل را روی زمین نکشید و از قرقره باز کنید تا روکش خراش نخورد.
- مفصل زیر خاک را تا جای ممکن حذف کنید؛ اگر ناچارید، از مفصل استاندارد رزینی استفاده کنید و محل آن را در نقشه ثبت کنید.
- مسیر کابل را با فاصله از دیوار و پی ساختمان و دور از ریشه درختان بزرگ انتخاب کنید.
- هادی ارت را همراه کابل در نظر بگیرید؛ کابل پنج‌رشته یا سیم ارت جداگانه هم‌مسیر. قواعد آن در راهنمای سیم ارت آمده است.
- پیش از خاک‌ریزی، عایق کابل را با میگر تست کنید؛ رفع عیب بعد از خاک‌ریزی چند برابر هزینه دارد.
خرید کابل زمینی
کابل زمینی NYY برندهای افشارنژاد خراسان و ارتباط الکتریک سمنان در لمپاولت عرضه می‌شود. قیمت روز هر سایز در صفحه محصول و در لیست قیمت سیم و کابل درج شده است. برای سفارش متراژ پروژه از سفارش سریع استفاده کنید؛ فاکتور رسمی صادر می‌شود و ارسال به سراسر کشور انجام می‌شود.
سؤالات متداول
کابل زمینی را چند سانتی‌متر زیر خاک دفن کنیم؟
برای کابل فشار ضعیف در حیاط و فضای سبز، عمق رایج حدود ۶۰ تا ۸۰ سانتی‌متر تا روی کابل است و جدول‌های جریان مجاز IEC 60364-5-52 هم عمق ۰.۷ متر را مبنا گرفته‌اند. زیر مسیر عبور خودرو عمق بیشتر و لوله محافظ لازم است و مشخصات پروژه یا شرکت توزیع مقدم است.
زیر کابل زمینی چقدر ماسه بریزیم؟
روش رایج، بستری حدود ۱۰ سانتی‌متر ماسه نرم یا خاک سرند‌شده زیر کابل و پوشش حدود ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر روی آن است. ماسه نباید سنگ‌دانه تیز داشته باشد تا روکش کابل آسیب نبیند.
آیا کابل NYMHY را می‌توان زیر خاک دفن کرد؟
خیر. کابل افشان NYMHY برای نصب داخلی ساخته شده و برای دفن مستقیم در خاک مناسب نیست. برای دفن در خاک کابل زمینی NYY به کار می‌رود.
نوار هشدار کابل را در چه عمقی قرار دهیم؟
نوار هشدار معمولاً حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر بالاتر از کابل و پیش از رسیدن به سطح زمین گذاشته می‌شود تا کسی که خاک‌برداری می‌کند، پیش از رسیدن به کابل آن را ببیند.
کابل زمینی را داخل لوله بکشیم یا مستقیم دفن کنیم؟
دفن مستقیم روی بستر ماسه، دفع گرمای بهتری دارد. لوله یا داکت تعویض کابل را بدون حفاری دوباره ممکن می‌کند و زیر مسیر خودرو و محل تقاطع‌ها لازم است، ولی جریان مجاز را کمی کم می‌کند و باید در انتخاب سایز لحاظ شود.
