سوکت زدن کابل شبکه یعنی نصب کانکتور RJ45 (به‌طور دقیق‌تر 8P8C) روی سر کابل جفت‌به‌هم‌تابیده. این کار در ظاهر چند دقیقه طول می‌کشد، ولی کیفیت آن مستقیماً روی سرعت و پایداری لینک اثر دارد. سوکت بد ممکن است در تست اولیه چراغ سوئیچ را روشن کند، اما لینک روی ۱۰۰ مگابیت بماند یا با تکان خوردن کابل قطع و وصل شود. در این راهنما ترتیب رنگ‌ها طبق استاندارد TIA-۵۶۸، ابزار لازم و مراحل درست کار را مرور می‌کنیم.
استاندارد T568A و T568B چیست؟
کابل شبکه چهار زوج سیم دارد: نارنجی، سبز، آبی و قهوه‌ای. هر زوج یک سیم رنگی و یک سیم سفید با خط همان رنگ دارد. استاندارد TIA-۵۶۸ دو آرایش برای قرار دادن این هشت رشته در سوکت تعریف کرده است: T568A و T568B. از نظر فنی هیچ‌کدام بر دیگری برتری ندارد؛ تنها فرق آن‌ها جای زوج نارنجی و سبز است. در ایران و بیشتر پروژه‌های تجاری، T568B رایج‌تر است.
قاعده مهم این است که در یک پروژه فقط یک آرایش انتخاب و در همه پریزها، پچ پنل‌ها و پچ کوردها رعایت شود.
جدول ترتیب رنگ پین‌ها
| شماره پین | T568B | T568A |
|---|---|---|
| 1 | سفید نارنجی | سفید سبز |
| 2 | نارنجی | سبز |
| 3 | سفید سبز | سفید نارنجی |
| 4 | آبی | آبی |
| 5 | سفید آبی | سفید آبی |
| 6 | سبز | نارنجی |
| 7 | سفید قهوه‌ای | سفید قهوه‌ای |
| 8 | قهوه‌ای | قهوه‌ای |
شماره‌گذاری پین‌ها وقتی است که سوکت را از سمت کنتاکت‌های طلایی نگاه کنید، زبانه رو به پایین باشد و سر کابل از شما دور باشد؛ در این حالت پین ۱ سمت چپ است.
کابل مستقیم و کراس
اگر هر دو سر کابل با یک آرایش (مثلاً هر دو T568B) سوکت شوند، کابل مستقیم است. اگر یک سر T568A و سر دیگر T568B باشد، کابل کراس ساخته می‌شود. تقریباً همه سوئیچ‌ها و کارت‌های شبکه امروزی قابلیت Auto-MDIX دارند و کابل کراس دیگر لازم نیست؛ در کابل‌کشی جدید فقط کابل مستقیم بسازید. توضیح بیشتر درباره پچ کوردها را در راهنمای انتخاب پچ کورد شبکه ببینید.
ابزار و لوازم لازم
- آچار سوکت‌زنی (کریمپر): آچار باید فک مخصوص سوکت ۸ پین داشته باشد و فشار را یکنواخت به همه پین‌ها برساند. آچارهای جغجغه‌دار (Ratchet) تا کامل پرس نشوند باز نمی‌شوند و خطای نیمه‌پرس را کم می‌کنند.
- روکش‌بُر (استریپر): برای برداشتن روکش بیرونی بدون زخمی کردن عایق رشته‌ها.
- قیچی یا سیم‌چین تیز: برای صاف بریدن سر رشته‌ها.
- سوکت RJ45 متناسب با کابل: درباره انتخاب آن در ادامه توضیح داده‌ایم.
- کاور یا بوت سوکت: از خم شدن کابل پشت سوکت و شکستن زبانه جلوگیری می‌کند. بوت را قبل از سوکت زدن روی کابل بیندازید.
- تستر کابل شبکه: برای بررسی ترتیب و اتصال رشته‌ها بعد از کار.
انتخاب سوکت مناسب
همه سوکت‌های RJ45 یکسان نیستند و یکی از رایج‌ترین دلایل خرابی، استفاده از سوکت نامتناسب با کابل است.
| نوع سوکت | کاربرد | نکته |
|---|---|---|
| سوکت Cat5e بدون شیلد | کابل Cat5e با هادی 24AWG | روی کابل Cat6 که رشته‌هایش ضخیم‌تر است معمولاً جا نمی‌شود |
| سوکت Cat6 با تیغه راهنما (Load Bar) | کابل Cat6 با هادی 23AWG | تیغه راهنما رشته‌ها را به ترتیب نگه می‌دارد و باز شدن زوج‌ها را کم می‌کند |
| سوکت شیلددار (فلزی) | کابل FTP و S/FTP | شیلد یا درین وایر کابل باید به بدنه فلزی سوکت متصل شود |
| سوکت عبوری (Pass-through) | نصب سریع‌تر | رشته‌ها از جلوی سوکت بیرون می‌آیند و بعد از پرس بریده می‌شوند؛ آچار سازگار لازم دارد |
نکته دیگر نوع هادی است: پین سوکت‌های مخصوص کابل مفتولی (Solid) با سوکت‌های مخصوص کابل افشان (Stranded) فرق دارد. سوکتی که برای هادی افشان ساخته شده روی کابل مفتولی ممکن است اتصال مطمئنی ایجاد نکند. اگر برای کابل شیلددار سوکت می‌زنید، تفاوت انواع شیلد را در مقاله تفاوت کابل UTP و SFTP بخوانید.
مراحل سوکت زدن کابل شبکه
۱. آماده‌سازی کابل
بوت سوکت را روی کابل بیندازید. حدود ۳ سانتی‌متر از روکش بیرونی را با استریپر بردارید. مراقب باشید تیغه به عایق رشته‌ها آسیب نزند. اگر کابل نخ پاره‌کن یا جداکننده صلیبی (در Cat6) دارد، آن را از ته روکش ببرید.
۲. باز کردن و مرتب کردن رشته‌ها
زوج‌ها را از هم جدا کنید و فقط به اندازه لازم تاب آن‌ها را باز کنید. رشته‌ها را طبق جدول T568B (یا T568A) کنار هم بچینید و با انگشت صاف کنید تا موازی شوند.
۳. بریدن سر رشته‌ها
رشته‌های مرتب‌شده را با یک برش صاف و عمود ببرید، طوری که حدود ۱۲ تا ۱۴ میلی‌متر از آن‌ها بیرون روکش بماند. طبق TIA-۵۶۸ در کابل‌های Cat5e و بالاتر، باز شدن تاب زوج‌ها در محل اتصال نباید از حدود ۱۳ میلی‌متر بیشتر شود. هرچه بخش بازشده کوتاه‌تر باشد، تداخل بین زوج‌ها (NEXT) کمتر است.
۴. وارد کردن رشته‌ها در سوکت
سوکت را با زبانه رو به پایین بگیرید و رشته‌ها را تا انتها وارد کنید. از جلوی سوکت نگاه کنید: سر هر هشت رشته باید به دیواره جلویی رسیده باشد. روکش بیرونی کابل هم باید تا زیر قفل پشتی سوکت داخل رفته باشد تا بعد از پرس، کابل محکم گرفته شود.
۵. پرس کردن
سوکت را در فک آچار قرار دهید و یکباره و محکم فشار دهید تا پین‌ها کاملاً پایین بروند و قفل پشتی روی روکش بنشیند. بعد بوت را جلو بکشید.
۶. تست
هر دو سر را با تستر بررسی کنید. چراغ‌ها باید به ترتیب ۱ تا ۸ روشن شوند. روش تست و معنی خطاها را در راهنمای تست کابل شبکه توضیح داده‌ایم. تستر ساده خطای Split Pair یا کیفیت لینک را نشان نمی‌دهد؛ برای تحویل رسمی پروژه به تست Permanent Link نیاز است.
خطاهای رایج در سوکت زدن
- باز کردن بیش از حد زوج‌ها: رشته‌ها بلند می‌مانند و روکش داخل سوکت نمی‌رود. نتیجه، افزایش تداخل و کابلی است که با کشیده شدن از سوکت جدا می‌شود.
- جابه‌جا کردن زوج سبز: در T568B سیم سبز روی پین ۶ است، نه ۴. اگر رشته‌ها را به‌صورت ۱-۲، ۳-۴، ۵-۶، ۷-۸ جفتی بچینید، تستر ساده ممکن است خطا نشان ندهد ولی Split Pair ایجاد شده است.
- سوکت نامتناسب: سوکت Cat5e روی کابل Cat6 یا سوکت مخصوص افشان روی کابل مفتولی.
- نیمه‌پرس شدن: بعضی پین‌ها کامل پایین نمی‌روند و اتصال متناوب می‌شود.
- کابل CCA: هادی آلومینیوم با روکش مس زیر پین سوکت شکننده است. دلایل را در مقاله کابل شبکه CCA یا مس خالص ببینید.
سوکت زدن روی کابل افقی یا کیستون؟
در کابل‌کشی ساخت‌یافته، سر کابل مفتولی دیواری معمولاً سوکت نر نمی‌خورد. کابل افقی در یک سر به پچ پنل و در سر دیگر به کیستون پریز پانچ می‌شود و اتصال به سوئیچ و کامپیوتر با پچ کورد کارخانه‌ای انجام می‌شود. سوکت زدن مستقیم روی کابل دیواری فقط برای کارهای موقت یا تجهیزاتی مثل دوربین و اکسس پوینت مناسب است که جای پریز ندارند. در این حالت هم سوکت مخصوص کابل مفتولی انتخاب کنید.
چک‌لیست قبل از شروع
- آرایش پروژه را مشخص کنید: T568B یا T568A.
- سوکت را با رده کابل، نوع شیلد و نوع هادی (مفتولی یا افشان) هماهنگ کنید.
- بوت را قبل از سوکت زدن روی کابل بیندازید.
- بخش بازشده زوج‌ها را حداقل نگه دارید.
- بعد از هر سوکت، کابل را تست کنید.
برای خرید کابل شبکه، سوکت و پچ کورد می‌توانید از بخش شبکه فروشگاه یا فرم سفارش سریع استفاده کنید. قیمت روز هر کالا در همان صفحه درج شده است.
سؤالات متداول
برای سوکت زدن کابل شبکه T568A بهتر است یا T568B؟
از نظر عملکرد هیچ تفاوتی ندارند و فقط جای زوج نارنجی و سبز عوض می‌شود. T568B در ایران رایج‌تر است. مهم این است که در کل پروژه فقط یک آرایش رعایت شود.
ترتیب رنگ سوکت شبکه T568B چیست؟
از پین ۱ تا ۸: سفید نارنجی، نارنجی، سفید سبز، آبی، سفید آبی، سبز، سفید قهوه‌ای و قهوه‌ای.
آیا هنوز به کابل کراس نیاز داریم؟
در بیشتر موارد خیر. سوئیچ‌ها و کارت‌های شبکه امروزی قابلیت Auto-MDIX دارند و با کابل مستقیم به هم وصل می‌شوند.
چرا سوکت Cat5e روی کابل Cat6 جا نمی‌شود؟
هادی و عایق رشته‌های Cat6 معمولاً ضخیم‌تر است و بسیاری از کابل‌های Cat6 جداکننده داخلی دارند. برای این کابل سوکت مخصوص Cat6، ترجیحاً با تیغه راهنما، انتخاب کنید.
چقدر از تاب زوج‌ها را می‌توان باز کرد؟
تا حد ممکن کم. طبق TIA-۵۶۸ برای Cat5e و بالاتر، باز شدن تاب در محل اتصال نباید از حدود ۱۳ میلی‌متر بیشتر شود و روکش بیرونی باید داخل سوکت قرار بگیرد.
