کلید اتوماتیک (MCCB) چیست و چطور انتخاب کنیم؟ ABN و ABS ال اس + جدول

کلید اتوماتیک یا MCCB (Molded Case Circuit Breaker) کلیدی با بدنه قالب‌گیری‌شده است که مدار را در برابر اضافه‌بار و اتصال کوتاه حفاظت می‌کند و برای جریان‌هایی بالاتر از محدوده کلید مینیاتوری، یعنی از حدود ۱۵ آمپر تا صدها آمپر، به کار می‌رود. برای انتخاب درست سه عدد را مشخص کنید: فریم (AF) که اندازه بدنه و سقف جریان آن خانواده است، جریان نامی (In) که باید بین جریان بار و جریان مجاز کابل باشد، و قدرت قطع (Icu و Ics) که نباید از جریان اتصال کوتاه محل نصب کمتر باشد. در سری Metasol ال اس، ABN نسخه اقتصادی و ABS نسخه استاندارد با قدرت قطع بالاتر است. در ادامه هر معیار را با جدول مدل‌ها و مثال توضیح می‌دهیم.

MCCB چیست و با کلید مینیاتوری چه فرقی دارد

کلید مینیاتوری (MCB) و کلید اتوماتیک هر دو حفاظت حرارتی و مغناطیسی دارند، اما برای سطح متفاوتی از تابلو ساخته شده‌اند. کلید مینیاتوری برای مدارهای نهایی (روشنایی، پریز، مصرف‌کننده‌های کوچک) است و MCCB برای فیدرهای اصلی، ورودی تابلو و تغذیه تابلوهای فرعی و موتورخانه.

ویژگی	کلید مینیاتوری (MCB)	کلید اتوماتیک (MCCB)
استاندارد اصلی	IEC 60898-1 (کاربری خانگی و مشابه)؛ برخی سری‌های صنعتی IEC 60947-2	IEC 60947-2 (کلیدهای صنعتی فشار ضعیف)
محدوده جریان رایج	تا ۶۳ آمپر (برخی سری‌ها تا ۱۲۵ آمپر)	از حدود ۱۵ آمپر تا صدها آمپر در فریم‌های مختلف
مشخصه قدرت قطع	Icn، معمولاً ۴.۵ تا ۱۰ کیلوآمپر در سری‌های ساختمانی	Icu و Ics، در سری‌های رایج از حدود ۱۸ تا ۴۲ کیلوآمپر در ۳۸۰ ولت و بیشتر
نصب	روی ریل DIN	پیچی روی صفحه تابلو
اتصال کابل	ترمینال تونلی برای سیم تا حدود ۲۵ یا ۳۵ میلی‌متر مربع	ترمینال پیچی یا کابلشو برای کابل‌های ضخیم
کاربرد شاخص	مدارهای نهایی تابلو واحد و تابلوهای فرمان	ورودی ساختمان، فیدرهای تابلو اصلی، موتورخانه و کارگاه

برای انتخاب کلید مینیاتوری مدارهای نهایی، راهنمای انتخاب کلید مینیاتوری را ببینید. این راهنما فقط روی کلید اتوماتیک تمرکز دارد.

سه عدد اصلی روی پلاک MCCB

فریم (AF یا Ampere Frame)

فریم، اندازه فیزیکی بدنه و بیشترین جریان نامی قابل‌عرضه در آن بدنه است. مثلاً ABN103c فریم ۱۰۰ آمپر دارد و در جریان‌های ۱۵ تا ۱۰۰ آمپر ساخته می‌شود. کلیدهای هم‌فریم ابعاد و محل سوراخ‌های یکسانی دارند و در تعویض یا توسعه تابلو این موضوع مهم است. فریم بزرگ‌تر لزوماً به معنی جریان بیشتر نیست؛ ABN203c با جریان ۱۰۰ آمپر در فریم ۲۵۰ آمپر هم وجود دارد که قدرت قطع بیشتری از ABN103c صد آمپر دارد.

جریان نامی (In)

جریانی است که کلید به‌طور دائم بدون قطع از خود عبور می‌دهد. در کلیدهای ABN و ABS مدل‌های c که در این راهنما بررسی می‌کنیم، تنظیم حرارتی و مغناطیسی ثابت است و قابل تغییر نیست؛ پس جریان نامی را باید دقیق انتخاب کرد. قاعده کلی همان قاعده کلید مینیاتوری است:

جریان طراحی مدار ≤ جریان نامی کلید ≤ جریان مجاز کابل در شرایط نصب

اگر کابل را هنوز انتخاب نکرده‌اید، ماشین‌حساب سطح مقطع کابل جریان مجاز را با روش نصب و افت ولتاژ محاسبه می‌کند.

قدرت قطع: Icu و Ics

استاندارد IEC 60947-2 دو مقدار تعریف می‌کند:

• Icu (قدرت قطع نهایی): بیشترین جریان اتصال کوتاهی که کلید می‌تواند قطع کند. بعد از قطع در این سطح، کلید ممکن است دیگر برای کار عادی قابل‌اطمینان نباشد.
• Ics (قدرت قطع سرویس): جریانی که کلید پس از قطع آن همچنان قابل‌استفاده می‌ماند. به‌صورت درصدی از Icu (۲۵، ۵۰، ۷۵ یا ۱۰۰ درصد) بیان می‌شود.

Icu به ولتاژ وابسته است. برای مثال در کاتالوگ ال اس، ABS203c در ۲۲۰ ولت ۸۵ کیلوآمپر، در ۳۸۰ ولت ۴۲ کیلوآمپر و در ۴۱۵ ولت ۳۷ کیلوآمپر Icu دارد. در تابلوهای سه‌فاز ایران عدد ۳۸۰ یا ۴۰۰ ولت ملاک است، نه عدد بزرگ‌تر ۲۲۰ ولت که گاهی در تبلیغات دیده می‌شود. در کاتالوگ ال اس برای مدل‌های ABN و ABS سری c مقدار Ics برابر ۱۰۰ درصد Icu اعلام شده است؛ با این حال برای هر کد، دیتاشیت همان کد را کنترل کنید.

ABN یا ABS: تفاوت دو سری Metasol

هر دو سری از خانواده Metasol شرکت LS Electric کره جنوبی هستند، طبق IEC 60947-2 ساخته می‌شوند، تریپ حرارتی‌مغناطیسی ثابت دارند و ولتاژ کار نامی (Ue) آن‌ها ۶۹۰ ولت AC است. تفاوت اصلی در قدرت قطع است:

• ABN (اقتصادی): برای تابلوهای توزیع ساختمانی، تجاری و صنعتی سبک که سطح اتصال کوتاه متوسط دارند.
• ABS (استاندارد): در جریان مشابه، قدرت قطع بالاتری دارد و برای تابلو اصلی، تابلوهای نزدیک ترانسفورماتور و جاهایی که اتصال کوتاه محتمل بالاست مناسب‌تر است.

جدول مدل‌های ال اس موجود در لمپاولت

مدل‌های زیر سه پل هستند و مقادیر Icu طبق کاتالوگ سازنده آمده است.

مدل	سری	فریم (AF)	جریان‌های نامی (A)	Icu در ۳۸۰ ولت	Icu در ۲۲۰ ولت
ABN53c	ABN	50	۱۵، ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰	18 kA	30 kA
ABN63c	ABN	60	60	18 kA	30 kA
ABN103c	ABN	100	۱۵، ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰، ۶۰، ۷۵، ۱۰۰	22 kA	35 kA
ABS103c	ABS	125	۱۵، ۲۰، ۳۰، ۴۰، ۵۰، ۶۰، ۷۵، ۱۰۰، ۱۲۵	42 kA	85 kA
ABN203c	ABN	250	۱۰۰، ۱۲۵، ۱۵۰، ۱۷۵، ۲۰۰، ۲۲۵، ۲۵۰	30 kA	65 kA
ABS203c	ABS	250	۱۰۰، ۱۲۵، ۱۵۰، ۱۷۵، ۲۰۰، ۲۲۵، ۲۵۰	42 kA	85 kA

در نام‌گذاری Metasol، عدد اول تا دو رقم اول نشانه فریم است (۵ و ۶ برای فریم ۵۰ و ۶۰، ۱۰ برای ۱۰۰ و ۱۲۵، ۲۰ برای ۲۵۰) و رقم آخر تعداد پل را نشان می‌دهد؛ رقم ۳ یعنی سه پل. طبق کاتالوگ، تریپ مغناطیسی این مدل‌ها حدود ۱۲ برابر جریان نامی است و در جریان‌های ۳۰ آمپر و کمتر روی مقدار ثابت ۴۰۰ آمپر قرار دارد. مقدار دقیق هر کد را از دیتاشیت کنترل کنید.

جریان اتصال کوتاه محل نصب را چطور تخمین بزنیم

بیشترین جریان اتصال کوتاه در خروجی ترانسفورماتور رخ می‌دهد و با فاصله گرفتن از آن و افزایش طول کابل کم می‌شود. یک تخمین ساده و محافظه‌کارانه در ترمینال ثانویه ترانس:

Isc ≈ S ÷ (1.73 × U × uk)

که S توان ترانس، U ولتاژ خط (۴۰۰ ولت) و uk ولتاژ اتصال کوتاه ترانس (برای ترانس‌های توزیع معمولاً حدود ۴ تا ۶ درصد) است. برای ترانس ۴۰۰ کیلوولت‌آمپر با uk برابر ۴ درصد:

۴۰۰۰۰۰ ÷ (۱.۷۳ × ۴۰۰ × ۰.۰۴) ≈ ۱۴.۴ کیلوآمپر

این عدد بدون در نظر گرفتن امپدانس شبکه بالادست و کابل‌هاست و در عمل جریان واقعی کمتر است. با همین روش برای ترانس ۶۳۰ کیلوولت‌آمپر و uk برابر ۴ درصد حدود ۲۲.۷ کیلوآمپر به دست می‌آید که از Icu سری ABN103c بیشتر است. در چنین تابلویی، اگر کابل بین ترانس و تابلو کوتاه است، سری ABS انتخاب مطمئن‌تری است. در پروژه‌های رسمی، محاسبه اتصال کوتاه را طراح انجام می‌دهد.

انتخاب MCCB برای ورودی ساختمان

تابلو اصلی ساختمان (پس از تابلو کنتور) معمولاً یک کلید ورودی و چند فیدر خروجی برای تابلو واحدها، موتورخانه، آسانسور و مشاعات دارد.

1. جریان نامی: بر اساس جریان انشعاب و دیماند بار ساختمان، و هماهنگ با کلید کنتور شرکت برق انتخاب شود.
2. کابل ورودی: جریان نامی کلید نباید از جریان مجاز کابل ورودی بیشتر باشد. برای انتخاب کابل از جدول سطح مقطع کابل و جریان مجاز کمک بگیرید.
3. قدرت قطع: برای ساختمان‌هایی که با کابل نسبتاً طولانی از شبکه عمومی تغذیه می‌شوند، سری ABN معمولاً کافی است. برای ساختمانی با پست اختصاصی یا تابلو نزدیک ترانس، محاسبه کنید و در صورت نیاز ABS بگیرید.
4. هماهنگی: کلید ورودی باید به اندازه کافی از بزرگ‌ترین فیدر خروجی بزرگ‌تر باشد تا اتصال کوتاه یک فیدر کل ساختمان را بی‌برق نکند. هماهنگی واقعی را با جدول‌های سلکتیویتی سازنده کنترل کنید.

برای فهرست کامل تجهیزات تابلو، ابزار لیست تجهیزات تابلو را امتحان کنید.

انتخاب MCCB برای موتور

کلیدهای ABN و ABS سری c کلید توزیع با تریپ حرارتی ثابت هستند، نه کلید حرارتی‌مغناطیسی موتوری. برای همین در مدار موتور معمولاً نقش حفاظت اتصال کوتاه کابل و موتور را دارند و حفاظت اضافه‌بار موتور با رله حرارتی (بی‌متال) کنار کنتاکتور انجام می‌شود.

• جریان نامی: بالاتر از جریان نامی موتور انتخاب شود تا جریان راه‌اندازی و کار طولانی در نزدیکی جریان نامی باعث قطع حرارتی نشود.
• جریان راه‌اندازی: در راه‌اندازی مستقیم، جریان لحظه‌ای چند برابر جریان نامی موتور است. تریپ مغناطیسی کلید (حدود ۱۲ برابر In) باید از پیک این جریان بیشتر باشد؛ در غیر این صورت کلید هنگام استارت قطع می‌کند و یک سایز بالاتر لازم است.
• حفاظت اضافه‌بار: با بی‌متال تنظیم‌شده روی جریان نامی موتور.
• کابل: باید با جریان نامی کلید هماهنگ باشد، نه فقط با جریان موتور.

برای انتخاب کامل کنتاکتور، بی‌متال و کلید هر موتور، از ابزار انتخاب استارتر موتور استفاده کنید.

نکات نصب و بهره‌برداری

• پیچ‌های ترمینال را با گشتاور اعلام‌شده سازنده سفت کنید و از کابلشو هم‌اندازه کابل استفاده کنید. اتصال شل، اصلی‌ترین علت داغ شدن و سوختن ترمینال است.
• فاصله لازم برای دفع حرارت و فاصله قوس را طبق دفترچه رعایت کنید.
• دمای داخل تابلو بر رفتار حرارتی کلید اثر دارد. در تابلوهای گرم، جریان قابل‌تحمل کلید کمتر می‌شود؛ ضرایب کاهش را از کاتالوگ ببینید.
• پس از قطع در اثر اتصال کوتاه شدید، قبل از وصل مجدد، علت خطا را پیدا و برطرف کنید.

اشتباه‌های رایج در انتخاب کلید اتوماتیک

• انتخاب بر اساس Icu در ۲۲۰ ولت: برای تابلو سه‌فاز، عدد ۳۸۰ یا ۴۰۰ ولت ملاک است.
• بزرگ گرفتن کلید به‌جای اصلاح کابل: کلید ۱۰۰ آمپر روی کابلی که ۷۵ آمپر تحمل دارد، کابل را حفاظت نمی‌کند.
• استفاده از MCCB به‌عنوان تنها حفاظت موتور: بدون بی‌متال، اضافه‌بار تدریجی موتور تشخیص داده نمی‌شود.
• بی‌توجهی به فریم در تعویض: فریم متفاوت یعنی ابعاد و سوراخ‌کاری متفاوت در صفحه تابلو.
• خرید کلید بدون اصالت: کلید تقلبی ممکن است در اتصال کوتاه منفجر شود. کلید را با فاکتور رسمی بخرید.

چک‌لیست خرید MCCB

1. جریان طراحی مدار و جریان مجاز کابل را مشخص کنید.
2. جریان نامی کلید را بین این دو انتخاب کنید.
3. جریان اتصال کوتاه محل نصب را تخمین بزنید یا از طراح بگیرید.
4. سری ABN یا ABS را بر اساس Icu در ۳۸۰ ولت انتخاب کنید.
5. تعداد پل، فریم و ابعاد را با تابلو تطبیق دهید.
6. برای موتور، بی‌متال و کنتاکتور را هم در لیست بگذارید.
7. کد کامل (مثلاً ABS103c 75A) را در سفارش بنویسید.

کلید اتوماتیک (MCCB)۳۷ کالا در لمپاولتمشاهده و خرید

کلیدهای اتوماتیک ال اس سری ABN و ABS را می‌توانید از لمپاولت با فاکتور رسمی و ارسال به سراسر کشور تهیه کنید؛ قیمت روز هر کالا در صفحه همان محصول درج شده است. برای مقادیر پروژه‌ای و لیست تابلو، فهرست اقلام را در واتس‌اپ به شماره ۰۹۱۹-۵۹۳-۲۸۹۹ بفرستید یا با ۰۲۱-۶۶۷۱۱۱۵۹ تماس بگیرید تا کارشناسان ما کدها را بررسی و استعلام کنند.

سؤالات متداول

کلید اتوماتیک با کلید مینیاتوری چه فرقی دارد؟

کلید مینیاتوری برای مدارهای نهایی تا حدود ۶۳ آمپر و روی ریل DIN نصب می‌شود و طبق IEC 60898-1 رده‌بندی شده است. کلید اتوماتیک (MCCB) برای جریان‌های بالاتر، ورودی و فیدرهای تابلو ساخته شده، پیچی نصب می‌شود و طبق IEC 60947-2 قدرت قطع بیشتری دارد.

تفاوت ABN و ABS ال اس چیست؟

هر دو از خانواده Metasol هستند. ABN نسخه اقتصادی و ABS نسخه استاندارد است و در جریان مشابه قدرت قطع بیشتری دارد؛ مثلاً ABN103c در ۳۸۰ ولت ۲۲ کیلوآمپر و ABS103c در ۳۸۰ ولت ۴۲ کیلوآمپر Icu دارد.

فریم AF در کلید اتوماتیک یعنی چه؟

فریم اندازه بدنه و بیشترین جریان نامی قابل‌عرضه در آن بدنه است. مثلاً ABN103c فریم ۱۰۰ آمپر دارد و در جریان‌های ۱۵ تا ۱۰۰ آمپر ساخته می‌شود.

Icu و Ics چه فرقی دارند؟

Icu بیشترین جریان اتصال کوتاهی است که کلید قطع می‌کند و Ics جریانی است که کلید پس از قطع آن همچنان قابل‌استفاده می‌ماند. Ics به‌صورت درصدی از Icu بیان می‌شود؛ در کاتالوگ ال اس برای سری‌های ABN و ABS مدل c برابر ۱۰۰ درصد اعلام شده است.

آیا می‌توان جریان کلید ABN را تنظیم کرد؟

خیر. مدل‌های ABN و ABS سری c تریپ حرارتی و مغناطیسی ثابت دارند. اگر به تنظیم جریان نیاز دارید، باید از مدل‌های قابل‌تنظیم سازنده استفاده کنید.

برای موتور ۲۲ کیلووات چه کلید اتوماتیکی لازم است؟

جریان نامی چنین موتوری در ۴۰۰ ولت حدود ۴۲ آمپر است. کلید باید بالاتر از جریان موتور، کمتر یا مساوی جریان مجاز کابل و با تریپ مغناطیسی بالاتر از پیک جریان راه‌اندازی باشد. انتخاب نهایی را با ابزار انتخاب استارتر موتور و دیتاشیت کلید انجام دهید و حفاظت اضافه‌بار را با بی‌متال تأمین کنید.