فیبر نوری را نمی‌توان مثل سیم مسی پیچاند یا ترمینال زد. برای اتصال دائمی دو رشته فیبر یا نصب کانکتور روی کابل، از اسپلایس استفاده می‌شود. رایج‌ترین روش، فیوژن فیبر نوری است که در آن دو سر فیبر با قوس الکتریکی ذوب و به هم جوش داده می‌شوند. در این راهنما روش‌های اتصال، افت مجاز، مراحل کار و نکات کیفیت را مرور می‌کنیم.
چه زمانی اسپلایس لازم است؟
- خاتمه کابل در ODF یا پچ پنل فیبر: رایج‌ترین روش، فیوژن کردن هر کور کابل به یک پیگتیل (فیبر کوتاه با کانکتور کارخانه‌ای) است.
- اتصال دو کابل در مسیر: وقتی طول مسیر از طول قرقره بیشتر است یا کابل در مسیر آسیب دیده است.
- انشعاب: جدا کردن چند کور از یک کابل پرکور در مفصل یا جعبه توزیع.
- تعمیر: وصل کردن فیبری که در حفاری یا جابه‌جایی قطع شده است.
روش‌های اتصال فیبر
| روش | شرح | افت معمول | کاربرد مناسب |
|---|---|---|---|
| اسپلایس فیوژن | جوش دو فیبر با قوس الکتریکی در دستگاه فیوژن | معمولاً کمتر از ۰.۱ dB | کابل‌کشی دائمی، بک‌بون، FTTH و هر جا افت کم مهم است |
| اسپلایس مکانیکی | هم‌ترازی دو سر فیبر در یک قطعه با ژل تطبیق ضریب شکست | معمولاً حدود ۰.۱ تا ۰.۵ dB | تعمیر سریع و کارهای موقت |
| کانکتور سرخود (Field / Fast Connector) | کانکتوری که در محل روی فیبر نصب می‌شود و اتصال داخلی مکانیکی یا فیوژنی دارد | وابسته به مدل؛ معمولاً از پیگتیل فیوژن‌شده بیشتر | درآپ FTTH و نقاط کم‌تعداد |
اعداد جدول محدوده‌های رایج است و مقدار دقیق به کیفیت کار، تجهیزات و نوع فیبر بستگی دارد.
افت مجاز طبق استاندارد
استاندارد TIA-۵۶۸ برای محاسبه بودجه افت لینک فیبر، حداکثر افت هر اسپلایس را 0.3 dB و حداکثر افت هر جفت کانکتور متصل را 0.75 dB در نظر می‌گیرد. این اعداد سقف طراحی هستند؛ یک فیوژن خوب با دستگاه سالم معمولاً بسیار کمتر از این مقدار افت دارد. اگر دستگاه فیوژن تخمین افتی بالاتر از حدود ۰.۱ dB نشان دهد، بیشتر تکنیسین‌ها اسپلایس را دوباره انجام می‌دهند. قاعده کلی بودجه افت را در راهنمای پچ کورد فیبر نوری هم توضیح داده‌ایم.
ابزار و لوازم فیوژن
- دستگاه فیوژن: مدل‌های هم‌ترازی هسته (Core Alignment) دقیق‌ترند و برای سینگل مود ترجیح داده می‌شوند. مدل‌های هم‌ترازی کلدینگ (Cladding Alignment) ارزان‌تر و برای کارهای FTTH رایج‌اند.
- کلیور (Cleaver): سر فیبر را با زاویه تقریباً عمود و صاف می‌شکند. کیفیت کلیو مهم‌ترین عامل در افت اسپلایس است.
- استریپر فیبر: برای برداشتن روکش ۲۵۰ یا ۹۰۰ میکرونی بدون خط انداختن روی شیشه.
- الکل ایزوپروپیل و دستمال بدون پرز: برای تمیز کردن فیبر پس از استریپ.
- اسلیو حرارتی (Heat Shrink Sleeve): محافظ محل جوش که با هیتر دستگاه جمع می‌شود. طول‌های رایج حدود ۴۰ و ۶۰ میلی‌متر است.
- اسپلایس تری (Splice Tray): سینی داخل ODF یا مفصل که اسلیوها و حلقه‌های فیبر اضافی را مرتب نگه می‌دارد.
مراحل فیوژن فیبر نوری
۱. آماده‌سازی کابل
روکش بیرونی، عضو تقویتی و لوز تیوب را به طول لازم باز کنید. ژل لوله‌ها را کاملاً پاک کنید. حدود یک تا یک‌ونیم متر فیبر اضافه برای قرار گرفتن در اسپلایس تری نگه دارید تا اگر اسپلایس دوباره لازم شد، فیبر کافی موجود باشد.
۲. انداختن اسلیو
پیش از استریپ، اسلیو حرارتی را روی یکی از دو فیبر بیندازید. فراموش کردن این مرحله یعنی تکرار کل کار.
۳. استریپ و تمیز کردن
روکش فیبر را بردارید و شیشه را با دستمال آغشته به الکل ایزوپروپیل یک‌بار و در یک جهت پاک کنید. شیشه تمیز را دیگر لمس نکنید.
۴. کلیو کردن
فیبر را در کلیور قرار دهید و به طول توصیه‌شده دستگاه بشکنید. خرده فیبر را در ظرف مخصوص بریزید؛ تکه‌های فیبر بسیار ریز و تیز هستند و نباید روی میز یا زمین رها شوند.
۵. جوش
دو فیبر را در شیارهای دستگاه قرار دهید. دستگاه سرها را بررسی، هم‌تراز و جوش می‌دهد و افت تخمینی را نمایش می‌دهد. اگر زاویه کلیو یا آلودگی خارج از حد باشد، دستگاه خطا می‌دهد.
۶. محافظت و جای‌گذاری
اسلیو را روی محل جوش بکشید و در هیتر قرار دهید. سپس اسلیو را در جای خود در اسپلایس تری بگذارید و فیبر اضافه را با شعاع خمش مناسب حلقه کنید.
نکات کیفیت
- الکترودهای دستگاه را طبق توصیه سازنده تمیز یا تعویض کنید و پیش از کار، کالیبراسیون قوس (Arc Test) انجام دهید.
- تیغه کلیور را به‌موقع بچرخانید؛ تیغه کند زاویه کلیو را خراب می‌کند.
- در محیط پرگردوخاک یا باد، کار را در چادر یا خودرو انجام دهید.
- رنگ کورها را طبق TIA-۵۹۸ دنبال کنید تا هر کور به پیگتیل درست وصل شود. ترتیب رنگ‌ها را در راهنمای کابل فیبر نوری چند کور ببینید.
- فیبر سینگل مود و مالتی مود را به هم اسپلایس نکنید. تفاوت آن‌ها در مقاله سینگل مود یا مالتی مود آمده است.
پیگتیل فیوژنی یا کانکتور سرخود؟
در پروژه‌هایی که تعداد کور زیاد است، مثل ODF رک اصلی یا مفصل‌های بک‌بون، فیوژن پیگتیل انتخاب استاندارد است؛ چون کانکتور کارخانه‌ای پولیش و تست‌شده است و افت اسپلایس فیوژن ناچیز است. در مقابل، برای چند نقطه پراکنده مثل درآپ واحدهای یک ساختمان، کانکتور سرخود نیاز به دستگاه فیوژن را حذف می‌کند و سرعت کار را بالا می‌برد. در این حالت کانکتور با کیفیت شناخته‌شده انتخاب کنید و افت هر نقطه را پس از نصب بسنجید.
تست پس از اسپلایس
عدد نمایش‌داده‌شده روی دستگاه فیوژن فقط تخمین است. برای تحویل لینک، دو روش رایج وجود دارد:
- تست افت کل با منبع نور و پاورمتر (OLTS): افت کل لینک را اندازه می‌گیرد و با بودجه افت مقایسه می‌شود.
- تست OTDR: منحنی طول لینک را نشان می‌دهد و افت هر اسپلایس و کانکتور و محل دقیق خرابی را مشخص می‌کند. برای اندازه‌گیری دقیق افت اسپلایس، تست OTDR از هر دو جهت و میانگین‌گیری توصیه می‌شود.
کانکتورهای پیگتیل را پیش از اتصال پچ کورد تمیز و در صورت امکان با میکروسکوپ بازرسی کنید. نکات کانکتورها را در راهنمای کانکتور LC و SC بخوانید.
برای تهیه کابل فیبر نوری، پچ کورد و ملزومات پروژه می‌توانید از فرم سفارش سریع استفاده کنید.
سؤالات متداول
فیوژن فیبر نوری چیست؟
فیوژن روشی برای اتصال دائمی دو رشته فیبر است که در آن دستگاه فیوژن دو سر فیبر را هم‌تراز کرده و با قوس الکتریکی به هم جوش می‌دهد. این روش کمترین افت و بیشترین پایداری را دارد.
افت مجاز اسپلایس فیبر نوری چقدر است؟
استاندارد TIA-۵۶۸ برای محاسبه بودجه افت، حداکثر ۰.۳ دسی‌بل برای هر اسپلایس در نظر می‌گیرد. فیوژن خوب معمولاً افتی کمتر از ۰.۱ دسی‌بل دارد.
اسپلایس مکانیکی بهتر است یا فیوژن؟
فیوژن افت کمتر و پایداری بلندمدت بیشتری دارد و برای کابل‌کشی دائمی توصیه می‌شود. اسپلایس مکانیکی ابزار ارزان‌تری می‌خواهد و برای تعمیر سریع یا کار موقت مناسب است.
پیگتیل فیبر نوری چیست؟
پیگتیل یک تکه فیبر کوتاه با کانکتور کارخانه‌ای در یک سر است. سر دیگر آن به کورهای کابل اصلی فیوژن می‌شود و در ODF یا پچ پنل فیبر قرار می‌گیرد.
بعد از فیوژن چطور کیفیت لینک را تست کنیم؟
با منبع نور و پاورمتر افت کل لینک را اندازه بگیرید و با بودجه افت مقایسه کنید. برای دیدن افت هر اسپلایس و محل دقیق خرابی از OTDR استفاده کنید.
