در ساختمان‌های چندواحدی، نصب یک آنتن جداگانه برای هر واحد روی بام هم ظاهر ساختمان را به هم می‌ریزد و هم کیفیت دریافت را یکسان نمی‌کند. آنتن مرکزی ساختمان (MATV) سیگنال تلویزیون زمینی را با یک یا چند آنتن مشترک دریافت، تقویت و از طریق شبکه کابل کواکسیال بین همه واحدها توزیع می‌کند. کیفیت تصویر در این سیستم بیش از هر چیز به طراحی درست سطح سیگنال و انتخاب کابل و قطعات بستگی دارد.
اجزای سیستم آنتن مرکزی
| جزء | محل نصب | نقش |
|---|---|---|
| آنتن | بام ساختمان | دریافت سیگنال تلویزیون زمینی در باند UHF و در صورت نیاز VHF |
| تقویت‌کننده دکلی (پری‌آمپ) | روی دکل، نزدیک آنتن | تقویت سیگنال ضعیف پیش از افت در کابل؛ فقط در مناطق دور از فرستنده |
| تقویت‌کننده اصلی (آمپلی‌فایر) | اتاق بام یا خرپشته | جبران افت کابل و قطعات توزیع؛ معمولاً با تنظیم بهره |
| اسپلیتر | مسیر توزیع | تقسیم مساوی سیگنال به چند خروجی |
| تپ | مسیر توزیع، معمولاً در طبقات | جدا کردن بخش کوچکی از سیگنال برای واحد و عبور بقیه به ادامه مسیر |
| پریز آنتن | داخل واحد | اتصال تلویزیون؛ نوع انتهایی یا عبوری |
| ترمیناتور ۷۵ اهم | خروجی‌های بدون استفاده و انتهای خط | جلوگیری از بازتاب سیگنال |
انتخاب کابل آنتن مرکزی
کابل آنتن مرکزی باید کواکسیال ۷۵ اهم باشد. کابل‌های ۵۰ اهم مثل RG58 برای این کار مناسب نیستند. انتخاب بین انواع ۷۵ اهم به طول مسیر و فرکانس بستگی دارد:
- RG6: انتخاب استاندارد برای رایزر و انشعاب واحدها در بیشتر ساختمان‌ها. افت آن در فرکانس‌های UHF به‌طور محسوس کمتر از RG59 است.
- RG11: قطر بیشتر و افت کمتر دارد و برای رایزرهای بلند در ساختمان‌های مرتفع یا مسیرهای طولانی مناسب است. خم کردن و سرسیم زدن آن سخت‌تر است.
- RG59 و 3C-2V: برای مسیرهای کوتاه داخل واحد قابل استفاده‌اند، اما برای رایزر و مسیرهای بلند توصیه نمی‌شوند.
مقایسه کامل ساختار، افت و کاربرد این کابل‌ها را در راهنمای کابل کواکسیال RG6، RG59 و RG11 آورده‌ایم. علاوه بر نوع کابل، کیفیت هادی مرکزی و پوشش شیلد اهمیت دارد؛ شیلد ضعیف باعث نفوذ نویز و تداخل در تصویر دیجیتال می‌شود.
اسپلیتر یا تپ؟
تفاوت اسپلیتر و تپ مهم‌ترین نکته طراحی توزیع است.
| ویژگی | اسپلیتر | تپ |
|---|---|---|
| تقسیم سیگنال | مساوی بین همه خروجی‌ها | بخش کوچکی به خروجی تپ، بیشتر سیگنال به خروجی عبوری |
| افت تقریبی | ۲ راه حدود ۴ dB، ۴ راه حدود ۷ تا ۸ dB، ۸ راه حدود ۱۱ تا ۱۲ dB در هر خروجی | افت تپ بسته به مدل (مثلاً ۱۰، ۱۴، ۱۸ یا ۲۰ dB)؛ افت عبوری معمولاً ۱ تا ۳ dB |
| کاربرد | توپولوژی ستاره‌ای یا تقسیم اصلی | توپولوژی درختی (سری) در طبقات |
اعداد جدول تقریبی است و مقدار دقیق هر قطعه را باید از برگه مشخصات آن خواند. در سیستم تپ‌دار، تپ‌های طبقات بالا که نزدیک آمپلی‌فایر هستند و سیگنال قوی‌تری دریافت می‌کنند، با افت تپ بیشتر و تپ‌های طبقات پایین با افت تپ کمتر انتخاب می‌شوند تا سطح سیگنال در همه واحدها نزدیک به هم باشد.
توپولوژی توزیع: ستاره‌ای یا درختی
توپولوژی ستاره‌ای
از آمپلی‌فایر اصلی با اسپلیتر، یک کابل مستقل به هر واحد کشیده می‌شود. خرابی یا دست‌کاری یک واحد روی بقیه اثر ندارد و عیب‌یابی ساده است، اما متراژ کابل بیشتر است و رایزر باید جای همه کابل‌ها را داشته باشد. در ساختمان‌های جدید با تعداد واحد کم و متوسط، این روش انتخاب مطمئن‌تری است.
توپولوژی درختی
یک کابل اصلی از بالا تا پایین رایزر عبور می‌کند و در هر طبقه با تپ برای واحدهای آن طبقه انشعاب گرفته می‌شود. متراژ کابل کمتر است، اما قطع شدن کابل اصلی در یک طبقه، طبقات پایین‌تر را هم بی‌سیگنال می‌کند. انتهای کابل اصلی باید با ترمیناتور ۷۵ اهم بسته شود.
سطح سیگنال در پریز
هدف طراحی این است که سطح سیگنال در همه پریزها در محدوده مجاز گیرنده باشد: نه آن‌قدر ضعیف که تصویر قطع شود و نه آن‌قدر قوی که گیرنده اشباع شود. برای تلویزیون دیجیتال زمینی محدوده‌ای در حدود ۴۵ تا ۷۰ dBµV در پریز به‌عنوان هدف رایج ذکر می‌شود، اما عدد مناسب به استاندارد پخش و حساسیت گیرنده بستگی دارد و باید با دستور سازنده تجهیزات و اندازه‌گیری با سیگنال‌متر کنترل شود. روش محاسبه ساده این است:
- سطح خروجی آمپلی‌فایر را مشخص کنید.
- افت کابل در بالاترین فرکانس مورد استفاده را بر اساس طول و نوع کابل حساب کنید.
- افت اسپلیترها، تپ‌ها و پریزها را کم کنید.
- نتیجه را برای دورترین و نزدیک‌ترین پریز با محدوده هدف مقایسه کنید.
افت کابل با فرکانس بیشتر می‌شود؛ بنابراین محاسبه را بر اساس بالاترین کانال مورد استفاده انجام دهید.
نکات اجرایی
- کانکتور F فشاری (Compression): اتصال پایدارتر و آب‌بندی بهتری نسبت به کانکتور پیچی دارد.
- ترمیناتور: خروجی‌های خالی اسپلیتر و تپ را با ترمیناتور ۷۵ اهم ببندید.
- شعاع خمش: کابل کواکسیال را تیز خم نکنید و زیر بست له نکنید؛ تغییر شکل دی‌الکتریک امپدانس را تغییر می‌دهد.
- ارت و صاعقه: دکل و شیلد کابل ورودی آنتن طبق ضوابط به سیستم ارت ساختمان متصل شوند و آنتن در محدوده حفاظت برقگیر قرار بگیرد.
- آب‌بندی بام: اتصالات روی بام را با کاور یا نوار آب‌بند محافظت کنید و قوس رو به پایین قبل از ورود کابل به جعبه ایجاد کنید.
- مسیر مستقل: کابل آنتن را از کابل برق جدا اجرا کنید. هماهنگی با سایر کابل‌های جریان ضعیف را در راهنمای کابل کشی شبکه ساختمان و راهنمای کابل تلفن و آیفون ببینید.
چک‌لیست خرید
- کابل کواکسیال ۷۵ اهم: RG6 برای توزیع، RG11 برای رایزرهای بلند
- آمپلی‌فایر با بهره و تعداد خروجی متناسب با تعداد واحدها
- اسپلیتر یا تپ با افت مشخص برای هر طبقه
- پریز انتهایی یا عبوری متناسب با توپولوژی
- کانکتور F فشاری و ترمیناتور ۷۵ اهم
برای تهیه کابل کواکسیال و آنتن و سایر کابل‌های جریان ضعیف ساختمان می‌توانید از فرم سفارش سریع استفاده کنید. قیمت روز هر کالا در صفحه همان محصول درج شده است.
سؤالات متداول
برای آنتن مرکزی ساختمان چه کابلی مناسب است؟
کابل کواکسیال ۷۵ اهم. RG6 انتخاب رایج برای رایزر و انشعاب واحدهاست و RG11 برای رایزرهای بلند با افت کمتر به کار می‌رود. RG59 فقط برای مسیرهای کوتاه مناسب است.
تفاوت اسپلیتر و تپ در آنتن مرکزی چیست؟
اسپلیتر سیگنال را به‌طور مساوی بین خروجی‌ها تقسیم می‌کند. تپ فقط بخش کوچکی از سیگنال را به واحد می‌دهد و بیشتر آن را به ادامه مسیر می‌فرستد و در توزیع طبقه‌به‌طبقه استفاده می‌شود.
چرا تصویر بعضی واحدها در آنتن مرکزی ضعیف است؟
معمولاً به‌دلیل طراحی نادرست سطح سیگنال، کابل نامناسب، کانکتور شل یا اکسیدشده، تپ با افت نامناسب یا خروجی بدون ترمیناتور. اندازه‌گیری با سیگنال‌متر علت را مشخص می‌کند.
ترمیناتور ۷۵ اهم چه کاربردی دارد؟
خروجی‌های بدون استفاده اسپلیتر و تپ و انتهای کابل اصلی را می‌بندد تا سیگنال بازتاب نکند و کیفیت تصویر سایر واحدها افت نکند.
توپولوژی ستاره‌ای بهتر است یا درختی؟
ستاره‌ای عیب‌یابی ساده‌تری دارد و خرابی یک واحد روی بقیه اثر نمی‌گذارد، اما کابل بیشتری لازم دارد. درختی کابل کمتری مصرف می‌کند، ولی قطع کابل اصلی طبقات پایین‌تر را هم بی‌سیگنال می‌کند.
