سروموتور مشعل یکی از قطعاتی است که کمتر دیده میشود اما کیفیت احتراق و مصرف سوخت موتورخانه مستقیماً به آن بستگی دارد. در بازار به آن «موتور دمپر مشعل» یا «سروو موتور» هم می‌گویند و سری SQN زیمنس از رایج‌ترین مدل‌های آن در مشعل‌های گازی و گازوئیلی است. در این راهنما نقش سروموتور، تفاوت مدل‌های SQN30، SQN31، SQN70 و SQN71، روش خواندن کد، اصول تنظیم و نکات تعویض را بر اساس دیتاشیت‌های رسمی زیمنس مرور می‌کنیم.
نقش سروموتور در نسبت هوا به سوخت
برای احتراق کامل و ایمن، مقدار هوای ورودی به مشعل باید متناسب با مقدار سوخت باشد. هوای کم یعنی احتراق ناقص، دوده و تولید مونوکسید کربن؛ هوای زیاد یعنی هدر رفتن حرارت از دودکش و افت راندمان. در مشعل‌های دو مرحله‌ای، دو مرحله‌ای لغزشی و مدوله، سروموتور به فرمان رله‌ی کنترل مشعل یا کنترلر ظرفیت، دمپر هوا را در موقعیت‌های از پیش تنظیم‌شده‌ی خاموش، شعله‌ی کم و شعله‌ی زیاد قرار می‌دهد. طبق دیتاشیت زیمنس، این سروموتورها با کنترلرهایی مانند RWF و رله‌های کنترل مشعل زیمنس از سری‌هایی مثل LME، LMO، LOA و LFL به کار می‌روند؛ سازگاری دقیق را برای هر مدل از دیتاشیت همان مدل بررسی کنید.
معرفی سری‌های SQN3 و SQN7
SQN30 و SQN31
سری SQN3 بدنه‌ی بزرگ‌تر و گیربکس قابل آزادسازی دارد. طبق دیتاشیت زیمنس، گشتاور مدل‌های SQN30 و SQN31 تا ۳ نیوتن‌متر است و زمان حرکت در نسخه‌های مختلف از ۴.۵ ثانیه تا بیشتر متغیر است. SQN30 پادساعتگرد و SQN31 ساعتگرد می‌چرخد. علاوه بر دو سوئیچ حد، بسته به مدل یک تا سه سوئیچ کمکی آزاد و در برخی مدل‌ها رله‌ی داخلی وجود دارد. بادامک‌ها با پله‌های یک درجه‌ای تنظیم می‌شوند و کنار هر بادامک مقیاس زاویه دارد. درجه حفاظت IP40 و حداکثر زاویه‌ی ۱۶۰ درجه از دیگر مشخصات است.
SQN70 و SQN71
سری SQN7 بدنه‌ی پلاستیکی مقاوم در برابر ضربه و حرارت و الکترونیک داخلی دارد. گشتاور نامی مدل‌های ۴ ثانیه‌ای ۱.۵ نیوتن‌متر و مدل‌های ۱۲ و ۳۰ ثانیه‌ای ۲.۵ نیوتن‌متر است. SQN70 پادساعتگرد و SQN71 ساعتگرد می‌چرخد. بادامک‌های رنگی (قرمز، آبی، نارنجی و در برخی مدل‌ها مشکی) با پیچ‌گوشتی معمولی و به‌صورت پیوسته تنظیم می‌شوند.
جدول مدل‌های SQN موجود در لمپاولت
| مدل | زمان حرکت | گشتاور نامی | جهت چرخش | سوئیچ کمکی | رله داخلی |
|---|---|---|---|---|---|
| SQN30.121A2700 | ۴.۵ ثانیه | ۱ نیوتن‌متر | پادساعتگرد (CCW) | ۱ عدد | ۲ عدد |
| SQN30.401A2700 | ۳۰ ثانیه | ۳ نیوتن‌متر | پادساعتگرد (CCW) | ۳ عدد | ندارد |
| SQN30.402A2700 | ۳۰ ثانیه | ۳ نیوتن‌متر | پادساعتگرد (CCW) | ۳ عدد | ندارد |
| SQN31.121A2700 | ۴.۵ ثانیه | ۱ نیوتن‌متر | ساعتگرد (CW) | ۱ عدد | ۲ عدد |
| SQN31.401A2700 | ۳۰ ثانیه | ۳ نیوتن‌متر | ساعتگرد (CW) | ۳ عدد | ندارد |
| SQN31.402A2700 | ۳۰ ثانیه | ۳ نیوتن‌متر | ساعتگرد (CW) | ۳ عدد | ندارد |
| SQN31.411A2700 | ۳۰ ثانیه | ۳ نیوتن‌متر | ساعتگرد (CW) | ۲ عدد | ۱ عدد |
| SQN31.762A2700 | ۲۳ ثانیه | ۲.۵ نیوتن‌متر | ساعتگرد (CW) | طبق نسخه | ۲ عدد |
| SQN70.294A20 | ۴ ثانیه | ۱.۵ نیوتن‌متر | پادساعتگرد (CCW) | ۲ عدد | — |
| SQN70.424A20 | ۱۲ ثانیه | ۲.۵ نیوتن‌متر | پادساعتگرد (CCW) | ۲ عدد | — |
| SQN70.664A20 | ۳۰ ثانیه | ۲.۵ نیوتن‌متر | پادساعتگرد (CCW) | ۲ عدد | — |
| SQN71.664A20 | ۳۰ ثانیه | ۲.۵ نیوتن‌متر | ساعتگرد (CW) | ۲ عدد | — |
زمان‌ها برای برق ۵۰ هرتز و چرخش ۹۰ درجه است؛ طبق دیتاشیت، در ۶۰ هرتز حدود ۲۰ درصد کوتاهتر میشود. مشخصات کامل هر مدل در صفحه‌ی همان محصول و در دسته‌ی سروموتور مشعل زیمنس آمده است.
کد مدل SQN را چطور بخوانیم؟
کد کامل پلاک، مهم‌ترین اطلاعات برای تعویض است. در سری SQN3 قواعد زیر طبق دیتاشیت زیمنس برقرار است:
- رقم بعد از SQN3: جهت چرخش؛ ۰ پادساعتگرد و ۱ ساعتگرد. پس SQN30 و SQN31 فقط در جهت متفاوت‌اند.
- اولین رقم بعد از نقطه: زمان حرکت؛ برای مثال ۱ یعنی ۴.۵ ثانیه و ۴ یعنی ۳۰ ثانیه.
- رقم‌های میانی: شماره‌ی دیاگرام داخلی (تعداد و نوع سوئیچ‌ها و رله) و ارتفاع بدنه؛ بدنه‌ی بلندتر برای نصب پتانسیومتر فیدبک است.
- پسوند A27: تغذیه‌ی ۲۲۰ تا ۲۴۰ ولت؛ پسوند A17 برای برق ۱۱۰ ولت.
مثال: SQN30.402A2700 سروموتور پادساعتگرد ۳۰ ثانیه‌ای ۲۳۰ ولت با بدنه‌ی بلند است و SQN31.121A2700 سروموتور ساعتگرد ۴.۵ ثانیه‌ای. در سری SQN7 هم رقم دوم بعد از نقطه به دیاگرام داخلی مربوط است؛ بنابراین برای این سری هم کد کامل را ملاک قرار دهید.
اصول تنظیم سروموتور مشعل
تنظیم سروموتور یعنی تعیین زاویه‌ای که دمپر در هر مرحله‌ی شعله در آن قرار می‌گیرد. اصول کلی طبق دستورالعمل زیمنس:
- پیش از هر تغییر، برق مشعل را به‌طور کامل قطع کنید؛ زیمنس جداسازی کامل همه‌ی پل‌ها را پیش از کار روی سیم‌بندی الزامی می‌داند.
- موقعیت هر مرحله با بادامک مربوط و با کمک مقیاس زاویه‌ی کنار آن تنظیم میشود. در SQN3 بادامک‌ها پله‌های یک درجه‌ای دارند و در SQN7 بادامک‌های رنگی با پیچ‌گوشتی معمولی تنظیم می‌شوند.
- بادامک شیر سوخت فقط باید به ترمینال تعیین‌شده در دیاگرام وصل شود و محدودیت جریان آن رعایت شود.
- پس از تنظیم، سیم‌بندی و همه‌ی عملکردهای ایمنی را بررسی کنید.
- تنظیم نهایی نسبت هوا به سوخت فقط با دستگاه آنالیز احتراق و توسط سرویسکار مجاز مشعل انجام شود.
این مقاله جایگزین دستورالعمل نصب زیمنس و دفترچه‌ی سازنده‌ی مشعل نیست؛ مقادیر زاویه برای هر مشعل متفاوت است.
سیم‌بندی سروموتور
دیاگرام اتصال هر مدل SQN به رقم‌های میانی کد بستگی دارد و در دیتاشیت رسمی آن مدل آمده است. به همین دلیل نقشه‌ی یک مدل را برای مدل دیگر استفاده نکنید، حتی اگر ظاهر یکسانی داشته باشند. ترمینال‌های سری SQN3 سیم ۰.۵ تا ۲.۵ میلی‌متر مربع را می‌پذیرند.
جایگزینی سروموتور معیوب
- جهت چرخش: SQN30 را با SQN31 عوض نکنید؛ دمپر برعکس حرکت می‌کند.
- زمان حرکت: تغییر زمان حرکت می‌تواند ترتیب مراحل راه‌اندازی و زمان‌بندی رله‌ی کنترل را به هم بزند.
- گشتاور و شفت: گشتاور و نوع شفت باید با دمپر و کوپلینگ مشعل سازگار باشد.
- تعداد سوئیچ و رله: اگر مشعل از سوئیچ کمکی یا رله‌ی داخلی برای شیر سوخت استفاده می‌کند، مدل جدید هم باید همان امکانات را داشته باشد.
- ولتاژ: A27 برای ۲۳۰ ولت؛ نسخه‌ی ۱۱۰ ولت را اشتباه سفارش ندهید.
طبق نکات ایمنی زیمنس، سروموتوری که افتاده یا ضربه خورده، حتی بدون آسیب ظاهری، نباید راه‌اندازی شود و هرگونه دستکاری در آن مجاز نیست. پس از تعویض هم میعان، یخ‌زدگی و نفوذ آب نباید به سروموتور برسد.
نشانه‌های رایج خرابی یا تنظیم نبودن سروموتور
| نشانه | بررسی اولیه |
|---|---|
| مشعل به شعله‌ی زیاد نمی‌رود یا در یک مرحله می‌ماند | تغذیه و فرمان سروموتور، وضعیت سوئیچ‌های حد و بادامک‌ها |
| دوده، بوی سوخت یا شعله‌ی ناپایدار | تنظیم زاویه‌ی دمپر در هر مرحله و آنالیز احتراق |
| خاموشی مشعل در حین تغییر مرحله | زمان حرکت سروموتور نسبت به زمان‌بندی رله‌ی کنترل |
| صدای غیرعادی یا حرکت نامنظم | کوپلینگ و آزادی حرکت شفت دمپر، بار جانبی روی شفت |
این بررسی‌ها فقط باید توسط سرویسکار مجاز و با رعایت دستورالعمل‌های ایمنی مشعل انجام شود. در بسیاری از موارد، مشکل از تنظیم بادامک‌ها یا کوپلینگ است و نه خود سروموتور؛ اما اگر سروموتور به فرمان پاسخ نمی‌دهد یا گیربکس آن آسیب دیده، تعویض با مدل هم‌کد توصیه میشود.
نگهداری و طول عمر
گیربکس سروموتورهای SQN طبق دیتاشیت بدون نیاز به نگهداری است. مهم‌ترین عوامل کاهش عمر، رطوبت و میعان در موتورخانه، دمای محیط خارج از محدوده‌ی مجاز (منفی ۲۰ تا ۶۰ درجه برای SQN3)، نیروی جانبی روی شفت و نور مستقیم خورشید برای SQN7 است. ورودی‌های کابل را با گلند مناسب ببندید و پیچ‌های درپوش را سفت کنید تا درجه حفاظت IP40 حفظ شود.
موتور دمپر مشعل گازی و گازوئیلی
سروموتورهای SQN در هر دو نوع مشعل گازی و گازوئیلی استفاده می‌شوند. تفاوت در طراحی مشعل و تنظیمات است؛ ملاک انتخاب، مدل اصلی نصب‌شده و سازگاری آن با رله‌ی کنترل است. اگر به موتور دمپر کانال و هواساز نیاز دارید، راهنمای انتخاب موتور دمپر را بخوانید.
خرید عمده سروموتور زیمنس
لمپاولت سروموتورهای SQN زیمنس را اصل و با فاکتور رسمی برای سرویسکاران مشعل، موتورخانه‌ها و تولیدکنندگان مشعل تأمین می‌کند. کد کامل پلاک و تعداد را بفرستید تا قیمت روز را اعلام کنیم. سایر محصولات در موتور دمپر و سروموتور زیمنس و صفحه‌ی برند زیمنس قرار دارند. نمونه‌های پرتقاضا: SQN31.402A2700 و SQN70.424A20.
سؤالات متداول
سروموتور زیمنس SQN چیست؟
SQN خانواده‌ی سروموتورهای زیمنس برای مشعل‌های گازی و گازوئیلی کوچک و متوسط است که دمپر هوای احتراق و در برخی طرح‌ها شیر سوخت را در موقعیت‌های تنظیم‌شده قرار می‌دهد.
تفاوت SQN30 و SQN31 چیست؟
از نظر ساختار مشابه‌اند و تفاوت اصلی در جهت چرخش است: SQN30 پادساعتگرد و SQN31 ساعتگرد. همین رابطه بین SQN70 (پادساعتگرد) و SQN71 (ساعتگرد) برقرار است.
زمان حرکت سروموتور در برق ۶۰ هرتز چقدر است؟
طبق دیتاشیت زیمنس، زمانهای اعلامشده برای ۵۰ هرتز است و در ۶۰ هرتز حدود ۲۰ درصد کوتاهتر میشود.
چطور موتور دمپر مشعل را تنظیم کنیم؟
موقعیت هر مرحله با بادامک‌های داخلی و مقیاس زاویه‌ی کنار آن‌ها تنظیم میشود. پیش از تنظیم برق را قطع کنید و تنظیم نهایی را با آنالیز گازهای احتراق توسط سرویسکار مشعل انجام دهید.
نقشه‌ی سیم‌بندی سروموتور SQN را از کجا پیدا کنم؟
دیاگرام اتصال به رقم‌های میانی کد بستگی دارد و در دیتاشیت رسمی زیمنس برای همان مدل آمده است. فقط طبق همان دیاگرام و نقشه‌ی مشعل سیم‌بندی کنید.
سروموتور خراب را تعمیر کنیم یا تعویض؟
زیمنس دستکاری در سروموتور را مجاز نمی‌داند و سروموتوری که ضربه خورده نباید راه‌اندازی شود. تعویض با مدل هم‌کد مطمئن‌ترین راه است.
پسوند A2700 در کد SQN یعنی چه؟
در سری SQN3، A27 یعنی تغذیه‌ی AC ۲۲۰ تا ۲۴۰ ولت ۵۰/۶۰ هرتز؛ نسخه‌های A17 برای برق ۱۱۰ ولت هستند.
