کلید حرارتی موتوری که در بازار با نام‌های کلید حرارتی، کلید موتوری یا MPCB (Motor Protection Circuit Breaker) شناخته می‌شود، کلیدی است که هم مثل بی‌متال موتور را در برابر اضافه‌بار حفاظت می‌کند و هم مثل کلید مینیاتوری اتصال کوتاه را قطع می‌کند. نمونه‌های رایج آن در بازار ایران سری GV2 اشنایدر، 3RV2 زیمنس و MMS ال‌اس هستند. در این راهنما می‌بینید این کلید چه کاری می‌کند، چه زمانی جای بی‌متال و کلید مینیاتوری را می‌گیرد و چطور رنج و تنظیم درست آن را انتخاب کنید.
کلید حرارتی موتوری چه کاری انجام می‌دهد
درون هر قطب کلید دو بخش حفاظتی وجود دارد:
- بخش حرارتی (اضافه‌بار): با یک پیچ تنظیم روی جریان نامی موتور تنظیم می‌شود و در اضافه‌بار با تأخیر وابسته به جریان قطع می‌کند. بیشتر مدل‌های رایج کلاس قطع ۱۰ دارند و به قطع فاز هم حساس‌اند.
- بخش مغناطیسی (اتصال کوتاه): در جریان‌های بسیار بالا فوراً قطع می‌کند. در سری GV2 و 3RV2، آستانه مغناطیسی ثابت و طبق کاتالوگ حدود ۱۳ برابر حد بالای رنج است و برای جریان راه‌اندازی موتور طراحی شده است.
این کلیدها طبق IEC 60947-2 و IEC 60947-4-1 ساخته می‌شوند و با شستی یا دسته گردان، خودشان هم می‌توانند به‌عنوان راه‌انداز دستی موتور عمل کنند.
مقایسه با بی‌متال و کلید مینیاتوری
| ویژگی | کلید حرارتی موتوری | کلید مینیاتوری D + کنتاکتور + بی‌متال |
|---|---|---|
| حفاظت اتصال کوتاه | دارد | با کلید مینیاتوری |
| حفاظت اضافه‌بار قابل تنظیم | دارد | با بی‌متال |
| حساسیت به قطع فاز | معمولاً دارد | بی‌متال‌های جدید معمولاً دارند |
| فرمان از راه دور و خودنگهدار | ندارد؛ کنتاکتور لازم است | با کنتاکتور |
| قطع ایزوله و قابل قفل | در بیشتر مدل‌ها با دسته قابل قفل | با کلید مینیاتوری |
| فضای تابلو | کمتر؛ بی‌متال حذف می‌شود | بیشتر |
نکته مهم: کلید حرارتی موتوری کنتاکتور را حذف نمی‌کند. اگر موتور باید با شستی استارت و استاپ، شناور، پرشر سوئیچ یا PLC فرمان بگیرد، کنتاکتور لازم است. در این حالت ترکیب کلید موتوری و کنتاکتور، بی‌متال را غیرضروری می‌کند. اجزای راه‌انداز را در جدول انتخاب راه‌انداز موتور سه‌فاز و عملکرد بی‌متال را در راهنمای بی‌متال ببینید.
انتخاب کلید حرارتی موتوری در چهار گام
۱. جریان نامی موتور را از پلاک بخوانید
مبنای انتخاب جریان پلاک موتور در ولتاژ شبکه است، نه کیلووات. دو موتور هم‌توان با تعداد قطب یا راندمان متفاوت جریان متفاوتی دارند.
۲. رنجی انتخاب کنید که جریان موتور داخل آن باشد
هر مدل یک رنج تنظیم دارد، مثلاً ۶ تا ۱۰ آمپر. جریان موتور باید داخل این رنج باشد و بهتر است دقیقاً روی دو سر رنج نیفتد. اگر جریان موتور روی مرز دو رنج است، رنجی را بگیرید که جریان موتور با فاصله داخل آن باشد.
۳. قدرت قطع را کنترل کنید
قدرت قطع (Icu) کلید موتوری به رنج آن بستگی دارد. در رنج‌های کوچک معمولاً بسیار بالاست و در رنج‌های بزرگ‌تر کاهش می‌یابد. اگر کلید نزدیک ترانسفورماتور یا تابلو اصلی بزرگ نصب می‌شود، Icu را در ۴۰۰ ولت از کاتالوگ بخوانید و با جریان اتصال کوتاه محل مقایسه کنید. در غیر این صورت یک فیوز یا کلید پشتیبان طبق جدول سازنده لازم است.
۴. نوع فرمان را انتخاب کنید
در اشنایدر، GV2ME با شستی فشاری و GV2P با دسته گردان است. دسته گردان معمولاً امکان قفل در حالت خاموش را دارد و برای تعمیرات ایمن‌تر است. در زیمنس، سری 3RV2 در سایز S00 (تا ۱۶ آمپر) و سایزهای بزرگ‌تر عرضه می‌شود و ظاهر دسته گردان دارد.
جدول انتخاب GV2ME بر اساس توان موتور
جدول زیر برای موتور سه‌فاز چهار قطب در ۴۰۰ ولت و جریان‌های تقریبی است. همیشه جریان پلاک را مبنا قرار دهید.
| توان (kW) | جریان تقریبی (A) | کلید موتوری | رنج تنظیم (A) | کنتاکتور همراه |
|---|---|---|---|---|
| 0.75 | 1.9 | GV2ME07 | 1.6–2.5 | LC1D09 |
| 1.5 | 3.6 | GV2ME08 | 2.5–4 | LC1D09 |
| 2.2 | 4.9 | GV2ME10 | 4–6.3 | LC1D09 |
| 3 | 6.5 | GV2ME14 | 6–10 | LC1D09 |
| 4 | 8.5 | GV2ME14 | 6–10 | LC1D09 |
| 5.5 | 11.5 | GV2ME16 | 9–14 | LC1D12 |
| 7.5 | 15.5 | GV2ME20 | 13–18 | LC1D18 |
| 11 | 22 | GV2ME22 | 20–25 | LC1D25 |
| 15 | 29 | GV2ME32 | 24–32 | LC1D32 |
برای توان‌های بالاتر سری‌های بزرگ‌تر کلید موتوری یا ترکیب کلید اتوماتیک و بی‌متال به کار می‌رود. با ابزار انتخاب راه‌انداز موتور می‌توانید ترکیب کامل را بر اساس جریان موتور ببینید.
تنظیم کلید حرارتی موتوری
- پیچ تنظیم را دقیقاً روی جریان پلاک موتور بگذارید، نه بالاتر. اگر موتور همیشه کمتر از جریان نامی بار دارد، می‌توانید روی جریان واقعی اندازه‌گیری‌شده تنظیم کنید.
- اگر کلید در خط تغذیه یک راه‌انداز ستاره مثلث است، جریان خط را می‌بیند و روی جریان نامی کامل تنظیم می‌شود.
- در موتورهایی که تحت ضریب سرویس یا دمای محیط بالا کار می‌کنند، اول علت گرم شدن را بررسی کنید؛ بالا بردن تنظیم راه حل نیست.
- پس از قطع حرارتی، چند دقیقه صبر کنید تا المنت حرارتی سرد شود و بعد دوباره وصل کنید.
استفاده برای موتور تک‌فاز
بخش حرارتی به قطع فاز حساس است. اگر از کلید سه‌پل برای موتور تک‌فاز یا بار تک‌فاز استفاده می‌کنید، طبق توصیه سازنده جریان را به‌صورت سری از هر سه قطب عبور دهید تا کلید عدم تعادل جریان را به‌عنوان قطع فاز تشخیص ندهد.
لوازم جانبی و هماهنگی با کنتاکتور
کلیدهای موتوری لوازم جانبی متنوعی دارند: کنتاکت کمکی روبه‌رو یا بغل برای اعلام وضعیت، کنتاکت اعلام خطا، بوبین ولتاژ صفر و بوبین شنت برای قطع از راه دور، جعبه روکار و شینه‌های تغذیه برای چند کلید کنار هم. برای اتصال مستقیم کلید به کنتاکتور هم رابط‌های مخصوص وجود دارد که سیم‌کشی بین آن‌ها را حذف می‌کند.
سازندگان جدول هماهنگی (Coordination) نوع ۱ و نوع ۲ طبق IEC 60947-4-1 منتشر می‌کنند. در هماهنگی نوع ۲، پس از اتصال کوتاه کنتاکتور نباید آسیب جدی ببیند و راه‌انداز پس از بررسی دوباره قابل استفاده است. برای تابلوهای صنعتی ترکیب کلید و کنتاکتور را از همین جداول انتخاب کنید. نکات انتخاب کنتاکتور را در راهنمای انتخاب کنتاکتور ببینید.
اشتباه‌های رایج
- انتخاب کلید موتوری بر اساس کیلووات و بدون دیدن جریان پلاک.
- تنظیم جریان بالاتر از جریان نامی برای جلوگیری از قطع؛ این کار حفاظت اضافه‌بار را از بین می‌برد.
- استفاده هم‌زمان از کلید موتوری و بی‌متال با دو تنظیم متفاوت که عیب‌یابی را سخت می‌کند.
- بی‌توجهی به قدرت قطع در رنج‌های بزرگ و نزدیک به منبع.
- جایگزینی کلید موتوری با کلید مینیاتوری C؛ کلید مینیاتوری فقط کابل را حفاظت می‌کند و موتور را در برابر اضافه‌بار و قطع فاز حفاظت نمی‌کند.
خرید تجهیزات حفاظت موتور
کنتاکتورهای اشنایدر، زیمنس، ال‌اس و هیوندای، بی‌متال و کلید مینیاتوری در لمپاولت عرضه می‌شوند و قیمت روز هر کالا در صفحه آن درج شده است. برای استعلام کلید حرارتی موتوری با رنج مشخص، فهرست خود را از طریق سفارش سریع بفرستید.
سؤالات متداول
کلید حرارتی موتوری چیست؟
کلیدی است که حفاظت اضافه‌بار قابل تنظیم (مثل بی‌متال) و حفاظت اتصال کوتاه (مثل کلید مینیاتوری) را در یک دستگاه دارد. نمونه‌های رایج آن GV2 اشنایدر، 3RV2 زیمنس و MMS ال‌اس هستند.
با کلید حرارتی موتوری به بی‌متال نیاز هست؟
خیر. بخش حرارتی کلید همان کار بی‌متال را انجام می‌دهد. اما اگر موتور باید با شستی، شناور یا PLC فرمان بگیرد، کنتاکتور همچنان لازم است.
کلید حرارتی موتوری را روی چه عددی تنظیم کنیم؟
روی جریان نامی پلاک موتور. اگر کلید در خط تغذیه یک راه‌انداز ستاره مثلث است، باز هم روی جریان نامی کامل تنظیم می‌شود. تنظیم بالاتر از جریان نامی حفاظت را از بین می‌برد.
تفاوت GV2ME و GV2P چیست؟
هر دو کلید موتوری اشنایدر با رنج‌های مشابه هستند. GV2ME شستی فشاری استارت و استاپ دارد و GV2P دسته گردان که معمولاً قابل قفل در حالت خاموش است. قدرت قطع آن‌ها در بعضی رنج‌ها متفاوت است و باید از کاتالوگ کنترل شود.
آیا می‌توان کلید موتوری را برای موتور تک‌فاز استفاده کرد؟
بله، به شرطی که جریان به‌صورت سری از هر سه قطب عبور داده شود. در غیر این صورت حساسیت قطع فاز باعث قطع ناخواسته کلید می‌شود.
